( قوله و ثانيا سلّمنا مدخليّة تبليغ الحجّة فى وجوب الاطاعة . . . ( ق صفحه 12 سطر 7 ج صفحه 20 سطر 10 )
( شرح )
جواب دوم اين است قبول مىنمائيم كه وجوب امتثال احكام زمانى ثابت است كه حجّة خدا انها را بيان فرموده باشد و لكن ما علم اجمالى داريم كه حكم تمامىّ امور مورد ابتلاء مسلمين قطعا از ناحيه حجّة خدا بيان شده است مثلا مسئله مسافرت با وسيله سريع السّير مورد ابتلاء عموم مسلمانها است و يقينا حكم آن را حجّة خدا بيان فرموده و بما نرسيده است و اگر از طريق مقدمات عقلى حكم مسافر را از لحاظ قصر و تمام صلاة و خوردن روزه و غير ذلك ، بدست آورديم حكم مستقل عقل نبوده و بلكه مطابق با حكم صادر از حجّة خدا مىباشد بنابراين حكم عقل نسبت به احكام شرعى ، معتبر و لازم الاطاعة خواهد بود . ( مضافا الى ما ورد من قوله ص . . . ) علاوه بر ما ذكر فرمايش رسول اكرم ( ص ) در خطبه حجّة الوداع است : تمامى آنچه كه باعث نزديك شدن به خداوند و يا موجب دور شدن از خداوند مىشود امر و نهى شده است
( الّا ان يدّعى انّ الاخبار المتقدّمة . . . ) ما حصل اشكال اين است كه مجرد مطابق بودن حكم عقل با ما صدر من حجّة اللّه ، مسئله واسطه بودن حجة خدا را در بيان آن حكم ، ثابت نمىكند . و مستفاد از اخبار مورد بحث ، اين است كه جهت لزوم اطاعة و امتثال ، تبليغ و بيان حجّة خدا بايد در طريق حكم قرار بگيرد يعنى حكم الهى زمانى لازم الامتثال است كه با تبليغ و بيان حجّة خدا براى ما ثابت شده باشد منتهى گاهى بدون واسطهء از حجة خدا حكم را مىشنويم و گاهى با چند و يا چندين واسطه ، حكم براى ما مىرسد بنابراين اگر از طريق مقدمات عقلى و حكم عقل ، حكمى را بدست بياوريم و لو آنكه علم و يقين داشته باشيم كه اين حكم عقل مطابق با ما صدر من حجة اللّه مىباشد ، لازم الامتثال نمىباشد چه آنكه بتوسط تبليغ و بيان حجة خدا بما نرسيده است و بالاخره طبق مستفاد از
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 105
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٠٥