ابنهيثم در زمينهء نورشناسى به مطالعهء چگونگى انتشار نور ، ويژگىهاى سايه و كاربرد عدسىها پرداخت . وى همچنين انعكاس نور در آينههاى كروى شكل را بررسى كرد و دريافت كه شعاعهاى تابيده از امتداد موازى از بىنهايت ، يكديگر را در نقطهاى كه همانا كانون سهمى است ، قطع مىكنند . وى با مطالعهء زواياى تابش و زاويهء شكست نور ، به صورتهاى نخستين از قانونى دست يافت كه بعدها در غرب به نام قانون « سنل » « 1 » معروف شد . « 2 »
ابوريحان بيرونى ( 440 - 362 ق ) نخستين كسى است كه دريافت شعاع نور از جسم نامرئى به چشم مىرسد . از اين كشف ، انقلابى بزرگ در علم مناظر بهوجود آمد . وى تحقيقاتى نيز در فشار مايعات به عمل آورد . بيرونى را در زمينهء فلسفه ، هيئت و هندسه ، از دانشمندان بزرگ شمردهاند . « 3 »
تأثير تلاش كيمياگران اسلام در توسعه و تكميل علم شيمى درخور توجه است . پيشرو اين كيمياگران ، جابربن حيان بود كه اروپاييان او را به نام «
Geber
» مىشناختند و بعدها نيز وى را پدر شيمى خواندند . « 4 »
گفتهاند كه جابربن حيان ( ف 200 ق ) در توس از شهرهاى خراسان زاده شد ، اما مسكن او كوفه بود و در آنجا داروفروشى مىكرد . جابر از دوستداران اهلبيت بود . « 5 » وى محضر امامصادق ( ع ) را درك كرده و از شاگردان آن حضرت بوده است . جابر در آثار خود بهجز مواد و تركيبات شيميايى ، نظرياتى درخور نيز دارد . وى همچنين در برخى اعمال شيميايى مانند تصعيد ، ذوب كردن و متبلور كردن مواد ، راههاى درستى بهدست داده است . « 6 »
هامش
( 1 ) . بنا به قانون « سنل » (Snell )هنگامى كه پرتو نورانى از محيطى به محيط ديگر گذر مىكند ، شعاعهاى تابش شكست آن نور با خط عمود بر سطح مشترك در محيط ، در يك صفحه واقع مىشوند و در دو سوى آن عمودجاى مىگيرند و سينوس زواياى آن شعاع با عمودشدن بر سطح مزبور در دو محيط ، با هم نسبت ثابتىمىسازند .
( 2 ) . مهدى فرشاد ، تاريخ علم در ايران ، ج 1 ، ص 424 و 425 .
( 3 ) . حنا الفاخورى و خليل الجر ، تاريخ فلسفه در جهان اسلامى ، ص 367 .
( 4 ) . عبدالحسين زرينكوب ، كارنامه اسلام ، ص 73 .
( 5 ) . علىاصغر حلبى ، تاريخ تمدن در اسلام ، ص 251 .
( 6 ) . عبدالحسين زرينكوب ، كارنامه اسلام ، 73 و 74 .