چنينمىنويسد :
زمين چون كره مدور است و در جوف فلك ، چون قرار گرفتن زردهء تخممرغ در تخممرغ واقع شده است . « 1 »
ج ) رياضيات و طبيعيات
دانشمندان اسلام به رياضيات و فروع آن چون حساب و هندسه و نجوم توجهء خاص داشتند . آنان در اين علوم از هنديان ، ايرانيان ، بابليان و مصريان و بيش از هر كتاب ، از كتب اقليدس و فيثاغورث بهره بسيار بردند و سپس خود نيز مطالب درخورى بدانها افزودند و آن علوم را گستردند . مسلمانان در مباحث خواص اعداد نيز غور و انديشه نمودند و به شناخت مبحث تصاعد در حساب و قوانين جمع آنها نايل آمدند و همچنين قواعدى براى جذرگيرى و جمع مربعات اعداد متوالى و مكعبات كشف نمودند و براى درستى آنها براهينى آوردند . ابوعبدالله محمدبن موسى خوارزمى ( ف 232 ق / سدهء نهم ميلادى ) از استادان بزرگ جبر و حساب بود كه كارهاى او در معادلات درجهء دوم مشهور است . « 2 » او در عصر مأمون علم جبر را پديد آورد . در اهميت خوارزمى همين بس كه كتاب الجبر و المقابله وى سالها مرجع دانشمندان شرق و غرب بود . حل معادلات درجهء دوم به كمك مقاطع مخروط نيز يكى از مهمترين روشهايى است كه رياضىدانان مسلمان بهكار بردند و امروزه نيز مورد استفاده قرار مىگيرد . « 3 »
انتخاب دو نام « جبر » و « مقابله » براى علمى كه خوارزمى بنيانگذار آن بود ، ناشى از دو شيوهاى است كه او و ديگران در حل معادلات بهكار مىبردند . وى در جبر خويش به بحث دربارهء معادلات جبرى درجه اول و دوم و ارائه قواعد هندسى با روش توصيفى و سپس به حل آن معادلات مىپردازد . « 4 »
هامش
( 1 ) . حنا الفاخورى و خليل الجر ، تاريخ فلسفه در جهان اسلامى ، ص 365 ؛ بنگريد به : هنرىاستيون لوكاس ، تاريخ تمدن از كهنترين روزگار تا سدهء ما ، ص 436 .
( 2 ) . همان ، ص 437 .
( 3 ) . حنا الفاخورى و خليل الجر ، تاريخ فلسفه در جهان اسلامى ، ص 361 .
( 4 ) . مهدى فرشاد ، تاريخ علم در ايران ، ج 2 ، ص 516 .