بالين بيماران ، بلكه آن هنگام كه بيمارانش به خواب مىرفتند ، به مطالعه و انجام آزمايشهاى شيميايى مىپرداخت . رازى همواره در نزد شاگردان خود ، بر ارزشهاى اخلاقى تأكيد مىورزيد . او افراد مستمند و بىبضاعت را معالجه و به آنان كمك مالى مىكرد ؛ درحالىكه خود زندگى ساده و فقيرانهاى داشت . » « 1 »
ابنالنديم در وصف مجلس تدريس پزشكى رازى مىنويسد : شاگردانش بسته به درجهء علمى در خدمت او بودند و اگر فردى سئوال پزشكى داشت ، ابتدا شاگردان پايين دست و سپس شاگردان بالاتر پاسخ مىدادند و اگر عاجز مىماندند ، خود استاد روشنگرانه پاسخ مىگفت . اين نوع تدريس در مدرسه و يا بهاحتمال در بيمارستان انجام مىگرفت . « 2 »
رازى فيلسوفى جامع بود كه فن طب تنها يكى از وجوه حكمت وى بهشمار مىرفت . او يكى از پزشكان بزرگ بالينى و از داروشناسان نامى در شرق اسلامى و در اروپاى مسيحى است . تأثير انديشههاى رازى و محتويات كتاب حاوى ، در روند طب اروپايى بس شگرف بود و پزشكان بسيارى در اروپاى مسيحى از افكار وى متأثر شدند . رازى در پزشكى صاحب نوآورىهايى در تشخيص و درمان بيمارىها و داراى ابداعاتى در داروشناسى و داروسازى بوده است . وى نخستين فردى است كه سرخك را از آبله تميز داد و نيز اول كسى است كه بهمنظور گندزدايى و ضدعفونى زخمها ، محل جراحىها را مىدوخت . رازى درمورد چگونگى بينايى رسالهاى نوشت و داروهايى را نيز براى درمان بيمارىهاى چشم كشف كرد . او به خواص جيوه بهعنوان مسهل پى برد و آن را تجويز نمود . اين داروها در غرب بعدها « سفيدهء رازى » « 3 » خوانده شد . « 4 »
هامش
( 1 ) . همان ، ص 240 .
( 2 ) . اسحاق بن محمد بن نديم ، الفهرست ، ج 7 ، ص 358 و 359 ؛ بنگريد به : محمود نجمآبادى ، تاريخ طب در ايران پس از اسلام ، ص 414 .
( 3 ). Album Rhazis .( 4 ) . بنگريد به : مهدى فرشاد ، تاريخ علم در ايران ، ج 2 ، ص 683 - 679 ؛ سيريل الگود ، تاريخ پزشكى ايران ، ص 293 - 291 ؛ گوستاو لوبون ، تاريخ تمدن اسلام و عرب ، ص 610 - 608 ؛ حنا الفاخورى و خليل الجر ، تاريخ فلسفه در جهان اسلامى ، ص 357 و 358 .