خدمات ارزنده رشيدالدين فضلالله
مدارس و حوزههاى علمى كه در حملهء مغول ويران شده بودند ، به همت دانشمندان نامدارى چون خواجه نصيرالدين طوسى و رشيدالدين فضلالله احيا گرديدند . « 1 » خواجه رشيدالدين فضلالله در تبريز و شيراز و همدان و ساير بلاد مراكز مهم علمى ، فرهنگى و پزشكى تأسيس نمود كه به مهمترين آنها مىپردازيم .
الف ) رَبْع رشيدى
خواجه رشيدالدين شايد به پيروى از غازانخان با صرف سرمايهء هنگفت خود ، بنياد خيريهءبزرگى در جانب شرقى شهر تبريز بنا نهاد . اين بنياد خيريه از سه بخش عمدهء رَبعرشيدى ، ربض رشيدى و شهرستان رشيدى تشكيل مىشد . وى بيشتر املاك خود راوقف آنجا نمود . « 2 »
رَبع رشيدى درواقع دانشگاه و مركزى علمى بود كه تأسيسات گوناگون توليدى و صنعتى را نيز در برمىگرفت . در اين مركز ، حمامها ، بستانهاى باصفا ، آسيابهاى متعدد ، كارگاهها ، كارخانههاى پارچهبافى و كاغذسازى و رنگرزى و دارالضرب نيز احداث گرديد . از حافظان قرآن دويست نفر ، از علما و فقها و محدثان چهارصد نفر و از طالبان علم نيز هزار نفر در آنجا مقيم شدند و براى همهء آنان مقررى برقرار گرديد .
پزشكان و متعلمان طب در محلهء خاصى از رَبع رشيدى ساكن بودند كه بهصورت مدرسهء طب بود . صاحبان حرفههاى متنوع نيز هر يك در محلهاى جداگانه ساكن بودند . « 3 »
پس از قتل رشيدالدين ، رَبع رشيدى نيز به تاراج رفت ( 718 ق ) ، اما در زمان وزارت فرزندوى غياثالدين محمد ، براى مدتى كوتاه اين بنياد خيريه تا حدى رونق گذشتهء خود رابازيافت . « 4 »
هامش
( 1 ) . هاشم رجبزاده ، آيين كشوردارى در عهد رشيدالدين فضلالله ، ص 40 .
( 2 ) . رشيدالدين فضلالله همدانى ، جامعالتواريخ ، ص 90 .
( 3 ) . هاشم رجبزاده ، آيين كشوردارى در عهد رشيدالدين فضلالله ، ص 40 و 41 .
( 4 ) . همان ، ص 42 ؛ بنگريد به : حسن تاجبخش ، تاريخ بيمارستانهاى ايران ، ص 145 .