پس از او تاكنون مرهون انديشههاى اويند . در آثار وى سنتهاى رياضى يونانى و هندى با هم درآميختهاند . خوارزمى نخستين كسى بود كه رسالهاى عربى در حساب و جبر نگاشت و اعداد عربى را در آن بهكار برد . اين اثر المختصر فى حساب الجبر و المقابله نام دارد كه مهمترين نگاشته اوست . اين اثر چندين بار به نام ليبر الگوريسمى « 1 » - يعنى كتاب الخوارزمى - به لاتين ترجمه شده است . اين ترجمه لاتينى ، نام خوارزمى است كه كلمه انگليسى «
Algorism
» بهمعناى حساب و محاسبه و روش محاسبه ، برگرفته از آن است . « 2 »
غربىها استفاده از اعداد عربى يا هندى و نيز استفاده از صفر را از رياضىدانهاى مسلمان بهويژه خوارزمى فراگرفتهاند و حتى كلمه صفر به همان صورت وارد زبانهاى اروپايى شد . بهگفته خانم زيگريد هونكه ، اين لغت بهصورت « صفيروم » ، « صفرو » و « صرو » در ايتاليا ، بهصورت « شيفر » در فرانسه و بهصورت « صيفر » در انگلستان و آلمان باقى ماندهاست . « 3 »
البته مسلمانان با توجه به آموزههاى دينى و حفظ امانت ، هر آنچه از ملل ديگر فراگرفتند ، به نام خود آنها به ديگران انتقال دادند .
ابوالوفاء بوزجانى يكى ديگر از رياضىدانهاى مسلمان است كه در قرن چهارم هجرى مىزيسته است . « 4 » وى شرحى بر كتاب جبر خوارزمى نوشت و معادلات درجه چهارم را حل كرد . او نخستين كسى بود كه نظريه سينوس را در رابطه با مثلثات كروى تعميم داد . بوزجانى مفهوم ظل و ظل تمام ( تانژانت و كتانژانت « 5 » ) و قاطع و قاطع تمام را در مثلثات پديد آورد و رابطه نسبتهاى ششگانه مثلثاتى را نيز بيان داشت . « 6 »
هامش
( 1 ). Liber Algorismi .( 2 ) . سيد حسين نصر ، علم و تمدن در اسلام ، ص 147 .
( 3 ) . زيگريد هونكه ، فرهنگ اسلام در اروپا ( خورشيد الله بر فراز مغرب زمين ) ، ص 128 و 129 .
( 4 ) . سيد حسين نصر ، علم و تمدن در اسلام ، ص 148 .
( 5 ) .Tanjenteبه معنى تماس ، خط تماس دايره ، خط مماس دايره و شيب ظل آمده است ، كتانژانت (kotanjant )عكس ظل يك زاويه را ظل تمام يا كتانژانت آن نامند .
( 6 ) . يعقوب جعفرى ، مسلمانان در بستر تاريخ ، ص 197 .