شاه سابق نهاد . « 1 » علتش اين بود كه خبر يافت اين شخص خيلى در كارهاى او [ شاه سابق ] مداخله داشته است . وى [ محمود ] اين 20 هزار تومان را در ظرف 12 روز با مخلوط كردن زر و سيم و جواهرات و مرواريد و توزين كردن هر مثقال آن به يكهزار دينار فقط وصول نمود .
68 - رئيس هلنديان « 2 » مجبور شد جرمانهيى به محمود بپردازد و همچنان پيشكشهايى به دو تقديم دارد . در هنگام تسخير اصفهان وى [ محمود ] كالاهايى به ارزش 6000 تومان به عنوان هديه گرفته بود . در جريان محاصره شهر شاه پيشين از هلنديها مبلغ 55 هزار تومان وام دريافت داشته بود ، و گوهرهايى به ارزش 25000 تومان در نزد آنها به وثيقه گذاشته بود . « 3 » پس از تصرف اصفهان محمود چون ، آگهى يافت كه شاه سابق گوهرهايى بچنين ارزش در نزد هلنديها گرو نهاده است ، همهء اين گوهرها را بستد و بدانها آگاهى فرستاد كه بهاى آنها را خواهد پرداخت ، ولى [ آن ] هفده هزار تومان را [ نيز ] تأديه نكرد . « 4 » محمود مبلغ
هامش
( 1 ) - نام اين شخص رحيم خان بود ، وى و سيد عبد اللّه والى عربستان و محمد حسين ملا باشى متعصب شاه ، سخت در وجود اين سلطان سست نهاد مؤثر و متنفذ بودند و چون آنان شاه را به نهجى نادرست و ناسنجيده راهنمايى مىكردند و اندرز مىدادند ، مسئوليت سرنوشت شوم نابودى اين دودمان بطور كلى متوجه آنان مىگردد . ( ل . ل ) .
( 2 ) - نام وى نيكلاوس شورر . (NiclausSchorer) بود و اصطلاحى كه در متن براى عنوان او به كار رفته است همان كلمه سر كار فارسى است ( اين كلمه سابقا در آن عهد به معنى رئيس و سالار بوده است ) و عملا مقام و مرتبت ملك التجارى داشته است . ( ل . ل ) .
( 3 ) - اين ارقام خيلى زياد و مبالغه آميز است ، حد اعلاى مبلغى كه هلنديها به شاه سلطان حسين وام داده بودند و ناچار بودند به محمود بپردازند رويهمرفته از چهل هزار تومان تجاوز نمىكند .
رجوع كنيد بهH . Dunlopدر كتابPerzi eVoorheenenThans، چاپ (Haarlem- 1912 ) ص 258 . ( ل . ل ) .
( 4 ) - از اين بيان كاملا معلوم مىشود كه نه تنها محمود قيمت گوهرها را از 25 هزار تومان به 17