و فرق آنها اين است كه در معاملهء نخست ، زيادى پول در اثر خود معامله است ولى در معامله دوم پول ، بواسطهء تأخير بدهكارى اضافه شده است و نيز معامله ، معاوضه پول با جنس است ولى در معاملهء ربايى زيادى پول در برابر جنسى قرار نگرفته است بلكه در برابر تأخير بدهى مىباشد .
و آنچه از رسول اكرم ( ص ) رسيده اين است كه زياد كردن در شش چيز حرام است :
طلا ، نقره ، گندم ، جو ، خرما ، نمك و بعضى كشمش را هم گفتهاند و فرمود بدانيد كه هر چيز به مثل آن و به همان مقدارى كه داده مىشود بايد باشد و آنچه زيادتر بدهد يا بگيرد ربا مىباشد .
اختلافى نيست در اين كه ربا در اين شش چيز واقع مىشود ولى در غير آنها فقها ( اهل سنت ) اختلاف كرده و از نظر آنها ساير چيزها نيز به اين شش چيز قياس مىشود ولى نزد ما ( شيعه ) ربا در چيزهايى مىباشد كه با كيل و وزن معامله مىشود .
و اما اين كه چرا ربا حرام است بعضى گفتهاند : براى اين كه موجب مختل ماندن كار و كسب و تجارت مىشود زيرا وقتى كه قرض دهنده ديد پول خود را با مقدار زيادترى مىگيرد طبعاً ديگر به كار و كوشش نمىپردازد و از امام جعفر صادق ( ع ) نقل شده كه فرمود : علت اين كه ربا به اين شدت حرام شده اين است كه در صورت رواج ربا مردم از نيكى در قرض و كمك به يكديگر خوددارى مىكنند .
« فَمَنْ جاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانْتَهى »
پس كسى كه از نهى و منع و تذكر خداوند پند گرفته و آن را پذيرفته و از رباخوارى دست برداشته است .
« فَلَهُ ما سَلَفَ »
پس آنچه پيش از اين نهى ، ربا گرفته از اوست و لازم نيست آن را به صاحبش برگرداند . امام باقر ( ع ) مىفرمايد : كسى كه اسلام بياورد و از كارهايى كه در زمان جاهليت كرده است نادم و تائب گردد خداوند از او مىگذرد .
و سدى مىگويد : يعنى آنچه در گذشته از راه ربا گرفته و خورده يا نزد اوست لازم نيست به صاحبش برگرداند و اما چيزهايى را كه نگرفته است حق گرفتن آنها را ندارد و فقط اصل مال خود را مىتواند بگيرد
« وَ أَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ »
. در مراد از اين جمله