« لا يَقُومُونَ إِلَّا كَما يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطانُ مِنَ الْمَسِّ
» - و اذا هم بسبيل آل فرعون و بلند نمىشوند مگر مانند كسانى كه در اثر تصرفات شيطان ديوانه شدهاند و آنان مانند آل فرعون صبح و شب در آتش قرار مىگيرند مىگويند خدايا قيامت كى برپا خواهد شد ؟
اين آيه تهديد كسانى است كه ربا مىگيرند اگر چه آن را نخورند و از آنجا كه بزرگترين نتيجه و اثر مال ، خوردن آن است لذا خداوند آن را بعنوان اشاره به تمام استفادههائى كه از راه ربا بدست مىآيد ذكر كرده است چنان كه جاى ديگر مىفرمايد
« وَ لا تَأْكُلُوا أَمْوالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْباطِلِ »
« 1 » مال خود را در ميان خويش بباطل نخوريد و باز مىفرمايد
( إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوالَ الْيَتامى ظُلْماً
« 2 »
)
آنان كه مالهاى يتيمان را از روى ستم مىخورند .
كه در آنها لفظ خوردن ذكر شده ولى مقصود هر گونه انتفاع و استفاده است كه در آنها برده شود
« ذلِكَ بِأَنَّهُمْ »
اين كيفر براى آنها هست كه
« قالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبا »
مىگويند خريد و فروش كه در آن ربا نيست مانند خريد و فروشى است كه در آن ربا مىباشد .
ابن عباس مىگويد وقتى كه كسى از آنان قرضى مىگرفت و مدت آن بپايان مىرسيد چون طلبكار ، طلب خويش را مطالبه مىكرد بدهكار ، مىگفت مدتى به من مهلت بده منهم مقدارى به آن اضافه مىكنم و طلبكار بر آن راضى مىشد و مطابق آن با هم رفتار مىكردند و چون به آنها گفته مىشد كه اين كار ، ربا است آنان جواب مىدادند نه ، اين كار با خريد و فروش مساوى است و فرقى نمىكند كه بها و قيمت از اول در برابر مدت ، زياد باشد و يا اينكه بعد از آن بوسيله زياد شدن مدت زياد گردد ، از اينرو خداوند آنها را نكوهش كرده و مىفرمايد آنان اشتباه مىكنند و مىفرمايد :
« وَ أَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَ حَرَّمَ الرِّبا »
يعنى خداوند معاملهاى را كه در آن ربا نباشد حلال كرده است و معاملهاى را كه در آن ربا باشد حرام نموده است .
هامش
( 1 ) - آيه 188 از سورهء بقره
( 2 ) - آيه 10 از سورهء نساء