دشمنان يكديگرند و بعضى گويند كه در آن روز هر كسى بفكر خود و سرنوشت خودش مىباشد و بفكر ديگرى نيست و از اين جهت دوستى در آن روز نيست و اين نظير آيه كريمه است كه ميفرمايد :
« الْأَخِلَّاءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا الْمُتَّقِينَ »
« 1 » ( در آن روز ، دوستان ، دشمنان يكديگرند بجز پرهيزكاران ) .
« وَ لا شَفاعَةٌ »
و در آن روز شفاعت و دستگيرى براى غير مؤمنين مطلقا نيست و اما مؤمنان پس گاهى بعضى از آنها از بعض ديگر دستگيرى و شفاعت ميكنند و پيامبران نيز از آنان شفاعت مىنمايند بمضمون آيات كريمه
« وَ لا يَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ارْتَضى
« 2 »
»
شفاعت نميكنند مگر آنكه خدا رضايت دهد .
« مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ
« 3 »
»
( آنكه به نزد او جز باجازهاش شفاعت نكند ) .
« وَ الْكافِرُونَ هُمُ الظَّالِمُونَ »
و كافران ستمكارانند ، با اينكه كفر مهمتر و بالاتر از ظلم است علت اينكه خداوند كافران را بعنوان ستمكار وصف مىكند دو جهت است :
1 - كافر بسبب كفرش به خود ظلم كرده و خود را براى هميشه در عذاب قرار داده است .
2 - چون قبلا بيان كرد كه در روز قيامت براى كفار ، معامله و شفاعت و رفاقتى نيست بدنبال آن ميگويد اين ، ظلمى است كه خود آنها نسبت به خود نمودهاند و كارهايى در دنيا انجام دادهاند كه سبب محروميت آنان شد و از ناحيه خدا به آنها ظلم نشده است .
در بيان اين مطلب كه كافران ، ايشانند ستمكاران ، نكتهايست كه بالاترين درجه ظلم همانست كه كافر نسبت به خود انجام داده است و اگر فردى از مؤمنان نسبت به خود و يا ديگرى ظلم كند بدرجه ظلم كافر نسبت به خودش نميرسد و اين نكته از كلمه « هم » استفاده مىشود مانند اين جمله كه ميگويند « فلان هو الفقيه » يعنى تنها فقيه فلان مرد است كه از ديگران در فقه بالاتر است .
هامش
( 1 ) - آيه 67 از سوره زخرف
( 2 ) - آيه 28 از سوره انبياء
( 3 ) - آيهء 255 از سوره بقره