شود مأمون كردند
هشتم [ تربيتهاى نفسانية واثرات جسمانية ]
وقتىكه تربيتهاى نفسانية را مذكور مىنمائيم معلوم خواهد شد كه ميان انسان جسماني وانسان نفساني فرقى نيست پس تربيتهاى طبيعيهء جسمانيّه ونفسانيّه مثل جسم ونفس بهم مربوطند واز يك مبدءاند كه بأهم مخلوط شدهاند مراودهء نفس با أشياء خارجيّه بتوسّط حواس است اكر بخواهيم صور أشياء خوب در نفس منقّش شود بايد حواس را خوب تربيت كنيم واين معيّن است حواس كه انيهء نفساند تا صافي وبىعيب نباشند حقيقة أشياء را كما هو حقّه درك نمىكنند ودر نفس منطبع نمىسازند پس نخست بايد از تربيت حواس وحقيقة أشياء خارجيّه كه بأطفال احاطه كردهاند كفتكو كنيم كه براي انها بسيار مهمّ است وسبب مىشود در تمام زندكانى اثر نيكبختى وسعادت ان در انها باقي بماند أعضاء خس از رياضت وعادت تكميل مىشوند هركاه مواظبت كنند وآنها را بتدريج چنانچه بايد عادت بدهند زياد ترقى كرده خوب ظهور وبروز مىكنند بخصوص وقتىكه احساسات ملايم وبا حسّ اعضا موافقت داشته باشند اهالى كشتيها وناخداها باشيائى كه از دور پيدا مىشوند نظر مىكنند وبتدريج عادت مىكنند حسّ بصرشان چنان قوى مىشود كه انها را از مسافت خيلى بعيده چنان خوب مىبينند ومىشناسند كه ديكران با چشمهاى تند وبا دوربين ان قسم نمىشناسند وهمچنين هنديها از كثرت رياضت وعادت قوهء سمع انها بقسمى ظاهر شده ترقى مىكند كه از مسافت بسيار بعيد صداى پاى دشمن خود را خوب مىشنوند كه انها كه عادت نكردهاند هيچ نمىشنوند وهكذا شرابشناسهاى پاريس در شناختن شراب بحدّى ماهر شدهاند كه قدرى شراب را كه چشيدند وبوئيدند خوب وبد وعطر آن واينكه چندساله است واز كدام شهر ومملكت است ودر چه وقت ترش مىشود بدون زيادة ونقصان حكم مىكنند
[ نهم ] در حواسّ خمسهء ظاهره
- ماداميكه طفل در رحم است