درآمده باشد و « 1 » به واسطهء اعصاب ادراك ناملايم كند ، چون كبد و طحال و كليه . پس عصب عبارت است « 2 » از جسمى ليّن ذو « 3 » حسّ و انعطاف ، يعنى دو تو كردن و صلب در انفصال ، يعنى گسستن ، و فايدهء او بالذّات افادهء حسّ و حركت باشد و بالعرض استحكام و توثيق اعضا « 4 » ؛ و اعصاب دو قسم است : قسمى از دماغ رسته و آن هفت زوج است كه حواسّ ظاهر و حسّ و حركت اعضاى عاليه بدوست ؛ « 5 » و قسمى از نخاع كه خليفهء دماغ
هامش
( 1 ) . ن : - و .
( 2 ) . ن : - عصب . . . است .
( 3 ) . ج ، ش ، ط : در .
( 4 ) . س : اعصاب ؛ ج : + است در اعصاب .
( 5 ) . منصور به تبعيّت از گذشتگان اعصاب مغزى را هفت جفت مىداند ، درحالىكه در تشريح اعصاب مغزى يا« Cranialnerves »، دوازده جفت هستند كه از طرفين مغز شروع مىشوند . اولين عصب مغزى به نام عصب بويايى يا« Olfactorynerve »و مربوط به بوييدن است ؛ دومى عصب بينايى يا« Opticnerve »است كه از شبكيّه تا كياسم اوپتيك امتداد دارد و براى ديدن است . سومين و چهارمين و ششمين عصب مغزى به عضلات چشم عصب مىرسانند . نام چهارمين عصب شوقى يا اشتياقى« Trochlear »، سومين عصب محرك مشترك چشم يا« Oculomotor »و ششمين ، عصب برونگردانندهء چشم يا« Abducens »مىباشد .
عصب صورتى يا« Facial nerve »، هفتمين عصب مغزى ، حسّى و حركتى است و عضلات صورت ، گوشها و كاسهء سر را كنترل مىكند .
هشتمين عصب مغزى ، عصب شنوايى يا« Acoustic nerve »مىباشد . عصب زبانى حلقى يا« Glossopharyngeal nerve »يا نهمين عصب مغزى است . عصب واگ يا« Uagusnerve »يا ريوى معدى ، دهمين عصب مغزى است . عصب اسپينال يا راجعهء نخاعى يا« Spinal accessory nerve »، يازدهمين عصب مغزى است ؛ و عصب زيرزبانى يا« HypogLossal nerve »دوازدهمين عصب مغزى و يك عصب حركتى است كه عضلات زبان را كنترل مىكند . ( ر ك : آموزش اصطلاحات پزشكى ، صص 571 - 574 ) .