المقالة الثّانية فى العصب
امتياز انسان و حيوان از نبات و جماد به دو امر است : حسّ و حركت اختيارى ؛ و مظهر اين دو حالت « 1 » دماغ است ؛ همچنانكه وصول آب به اراضى به واسطهء تفاوت جداول و سواقى است ، از آن بدن به نسبت با دماغ بدين منوال است ؛ يعنى محلّى چند عصبى كه « 2 » به دو آيد ، اگر بزرگ باشد ، حسّ و حركت تمام بر آنجا وصول يابد و محلّى باشد كه بدين وضع « 3 » نبود . بنابراين عصب مخلوق گشته و دماغ بالذّات مبدأ اين دو قوّت است پيش بعضى ، و پيش « 4 » بعضى آن است كه معطى جميع قوا ، قلب است و مظهر اين دو امر در اين محلّ است ؛ و اعصاب منقسم مىشود به چند قسم « 5 » : اوّل به اعتبار قوام ، يعنى بعضى از او در غايت و نهايت ليّن
هامش
( 1 ) . ط : - دو حالت .
( 2 ) . ج ، ل ، ش : كه عصب .
( 3 ) . س : موضع .
( 4 ) . ش : نزد .
( 5 ) . ن : + قسم .