كازرونى گفته است : همهء آنان از انصار بودند . « 1 » برخى نيز عقيده دارند كه سعد بن معاذ همراه هفت نفر از انصار به شهادت رسيد . « 2 » در مقابل برخى شمار شهداى مسلمان را در جنگ خندق هشت نفر دانسته ، دو مردى را كه گفته مىشود : از گشتىهاى مسلمان بودند و كشته شدند ، به آنها افزودهاند . « 3 » پيشتر نادرستى اين مطلب را بيان كرديم .
اسامى شهداى خندق را در برخى منابع به شرح زير برشمردهاند ؛
سه نفر از بنى عبد الاشهل : سعد بن معاذ كه تيرى به او اصابت كرد ، انس بن اوس كه خالد بن وليد او را كشت و عبد اللّه بن سعد كه مردى از بنى عوف او را تير زد و كشت .
دو نفر از بنى جشم : طفيل بن نعمان كه وحشى او را كشت ، و ثعلبة بن عنمه كه هبيرة بن ابى وهب او را كشت .
يك نفر از بنى نجّار ( يا بنى دينار ) : كعب بن زيد كه تيرى ناشناس به او اصابت كرد و در اثر آن كشته شد . گفته شده : ضرار بن خطّاب او را كشت .
دمياطى اين افراد را در شمار شهداى خندق ذكر نموده است : قيس بن زيد بن عامر ، عبد اللّه بن ابى خالد و ابو سنان بن صيفى بن صخر . حافظ در الكنى گفته است : او در جنگ بدر حاضر بود و در خندق به شهادت رسيد . « 4 »
هامش
( 1 ) . تاريخ يعقوبى ، 2 / 50 ؛ تاريخ ابن الوردى ، 1 / 163 ؛ البدء و التاريخ ، 4 / 220 ؛ مختصر التاريخ ، 43 ؛ الوفاء ، 694 ؛ امتاع الاسماع ، 1 / 240 - 241 ؛ مناقب آل ابى طالب ، 1 / 198 ؛ المغازى ، 2 / 495 - 496 ؛ عيون الاثر ، 2 / 67 .
( 2 ) . العبر ، 2 / 2 / 32 .
( 3 ) . الرسول العربى و فن الحرب .
( 4 ) . سبل الهدى و الرشاد ، 4 / 551 ؛ عيون الاثر ، 2 / 67 - 68 ؛ سيره دحلان ، 2 / 13 .