احزاب فرستاد ، چنان كه خيمههاى آنان را از جا كند ، و ديگهايشان را واژگون كرد و مردان را زير خاك پنهان ساخت و ميخ خيمهها را از بيخ و بن در آورد .
در اين هنگام سپاهيان احزاب پا به فرار گذاشتند ، چنان كه احدى به ديگرى نمىنگريست . « 1 »
بادى كه خداوند فرستاد ، باد صبا بود . اين باد ديگهاى احزاب را واژگون ساخت و كاسههايشان را در هم ريخت و خيمههايشان را از جا كند . « 2 »
به روايت يعقوبى ، خدا بر مشركان باد و تاريكى فرستاد ؛ پس گريزان بازگشتند ، بى آن كه به چيزى توجّه كنند تا آنجا كه ابو سفيان بر شتر دست بستهء خود سوار شد و چون خبرش به رسول خدا ( ص ) رسيد ، گفت : پيرمرد ، به شتاب گرفته شد . « 3 »
دربارهء فرشتگان نيز متون فراوانى در كتب تاريخ و حديث آمده كه مىرساند : خداوند ، فرشتگان را به كمك مسلمانان فرستاد . به عقيدهء مفسران آيه مباركه زير بيان مىكند كه خداوند باد و فرشتگان را فرستاد تا احزاب را درهم كوبيدند :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جاءَتْكُمْ جُنُودٌ فَأَرْسَلْنا عَلَيْهِمْ رِيحاً وَ جُنُوداً لَمْ تَرَوْها وَ كانَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيراً .
« 4 »
اى كسانى كه ايمان آوردهايد ؛ نعمت خدا را بر خود ياد آريد ، آنگاه كه لشكرهايى به سوى شما در آمدند ، پس بر سر آنها تند بادى و لشكرهايى كه آنها را نمىديدند ، فرستاديم و خداوند به آنچه مىكنيد ، همواره بيناست .
هامش
( 1 ) . سبل الهدى و الرشاد ، 1 / 162 ؛ المختصر فى اخبار البشر ، 1 / 135 ؛ الجامع ( قيروانى ) ، 281 .
( 2 ) . بحار الانوار ، 20 / 192 ؛ مجمع البيان ، 8 / 339 ؛ تاريخ الخميس ، 2 / 491 .
( 3 ) . تاريخ يعقوبى ، 2 / 50 ؛ بنگريد : الخرائج و الجرائح ، 152 ؛ بحار الانوار ، 20 / 249 .
( 4 ) . احزاب ( 33 ) : 9 .