روايت وى و مقايسه آن با روايات ديگران به منابع پاورقى مراجعه كنيد . « 1 »
آنچه آورديم ، گزارشى است كه مورّخان به تفصيل يا تلخيص دربارهء اين واقعه نقل كردهاند . ما ، در صحت اين واقعه ترديد داريم و معتقديم كه آنچه اتفاق افتاده ، به اين شكل نبوده است . به همين منظور نكاتى را مورد توجّه قرار مىدهيم .
أ . برخى دربارهء نقش نعيم بن مسعود مىگويند : احتمال مىرود در اين باره مبالغه شده باشد ، زيرا اين داستان را راويان اشجع از خود نعيم نقل مىكنند . « 2 »
ب . در مورد درخواست گروگانها ، روايت نعيم بن مسعود مىگويد : اين درخواست پس از پيمانشكنى يهود بنى قريظه بوده است و هنگامى كه محاصره قريش به درازا كشيد و دقيقا با اشاره شخص نعيم مطرح شد .
در مقابل متنى داريم كه مىگويد : بنى قريظه هنگامى اين درخواست را مطرح كردند كه حى بن اخطب از آنان خواست تا پيمان خود را با پيامبر ( ص ) بشكنند . در اين هنگام آنان از حى مىخواستند كه از قريش و عطفان گروگانهايى بگيرد تا نزد آنان بمانند . شمار اين گروگانها را نود نفر از اشراف
هامش
( 1 ) . تجارب الامم ، 1 / 150 - 152 ؛ المغازى ، 2 / 481 - 484 ؛ سبل الهدى و الرشاد ، 4 / 541 - 545 ؛ الكامل فى التاريخ ، 2 / 182 ؛ امتاع الاسماع ، 1 / 236 - 238 ؛ البداية و النهايه ، 4 / 111 - 112 ؛ تاريخ الامم و الملوك ، 2 / 242 - 243 ؛ تاريخ ابن الوردى ، 1 / 162 ؛ سيره ابن هشام ، 3 / 240 - 242 ؛ تفسير قمى ، 2 / 181 - 186 ؛ بحار الانوار ، 20 / 32 - 207 - 208 ؛ 224 ؛ 228 - 229 ؛ مجمع البيان ، 8 / 344 ؛ نهاية الارب ، 17 / 175 - 177 ؛ تاريخ الخميس ، 1 / 490 ؛ العبر ، 2 / 2 / 30 - 31 ؛ عيون الاثر ، 2 / 64 - 65 ؛ حبيب السير ، 1 / 363 ؛ جوامع السيره ، 151 - 152 ؛ الاكتفاء ، 2 / 172 - 174 ؛ شرح الاخبار ، 1 / 297 - 299 ؛ سيره ابن كثير ، 3 / 214 - 216 ؛ تاريخ الاسلام ( ذهبى ) ، 241 - 242 ؛ سيره حلبى ، 2 / 342 ؛ فتح البارى ، 7 / 309 ؛ تهذيب سيره ابن هشام ، 194 - 196 ؛ دلائل النبوه ( بيهقى ) ، 219 - 220 ؛ زاد المعاد ، 2 / 118 ؛ بهجة المحافل ، 1 / 267 - 671 .
( 2 ) . بنگريد : تفسير قمى ، 2 / 182 ؛ بحار الانوار ، 20 / 242 .