شرك ، و شكست مفتضحانه آنان در زمينه فكر ، انديشه و ارزشهاى والاى انسانى همراه شده است .
اين شعار در جبههء مشركان تأثير معكوس دارد . نيروهاى شرك با شنيدن « حم ، لا ينصرون » خود را در همهء صحنهها ناتوان و شكست خورده خواهند يافت و با يأس و نوميدى هر چه تمام ، در انتظار تحمل شكست خفت بار خويش به سر خواهند برد .
از سوى ديگر فعل مجهول : لا ينصرون اشاره به اين نكته است كه مشركان امكانات لازم براى كسب پيروزى را در خود ندارند . بنابراين بايد كه به ديگران چشم يارى بدوزند ، امّا كسى نيست كه به نصرت آنان بشتابد . لذا شكست نيروهاى شرك قطعى است . از يك سو با شنيدن واژهء حم ، ناتوانى و شكست فكرى و عقيدتى خود را نظارهگر است و از سوى ديگر از همهء نيروها و امكاناتى كه اميد داشت در كسب پيروزى به او يارى رسانند ، دل كنده است و آشكارا دريافته است كه او را يارىگرى نخواهد بود .
چنان كه صيغهء خبرى اين شعار نيز موجب اطمينان بيشتر به پيروزى مؤمنان بر نيروهاى شرك است . گويى پيروزى سپاه اسلام چنان تحقق يافته و ملموس است كه خبر دادن از آن تا اين درجه از اطمينان ، جزم و ثبات ، راست و درست است .
8 . شمار نيروها و تجهيزات سپاه اسلام
مورّخان در شمار نيروها و تجهيزات سپاه اسلام در جنگ خندق اختلاف نظر دارند . در حالى كه واقدى و ابن سعد ، از همراه داشتن سى و شش اسب در سپاه پيغمبر ( ص ) خبر مىدهند ، « 1 » دربارهء شمار نيروهاى اين سپاه ديدگاههاى
هامش
( 1 ) . المغازى ، 2 / 457 ؛ المواهب اللدنيه ، 1 / 110 ؛ تاريخ الخميس ، 1 / 480 .