روايت ديگرى شعار ياران پيغمبر ( ص ) در جنگ خندق و غزوهء بنى قريظه « حم ، لا ينصرون » بود . « 1 »
به عقيده ما ، شعار مسلمانان در همهء جنگها خواه در زمان رسول خدا ( ص ) و خواه در روزگار امام على ( ع ) « حم ، لا ينصرون » و نيز « يا منصور امت » بود .
اين دو شعار ، دلالتها و اشارتهاى خاص خود را در اين شرايط دارد .
بذر اميد به پيروزى در قلب و روح رزمنده مسلمان مىكارد ، به او جرأت نبرد و فداكارى مىبخشد تا با اعتماد و اطمينان هر چه بيشتر به پيروزى و رستگارى ، سختىها و مشكلات را با صبر و بردبارى تمام تحمل كند و با حكمت ، درايت و خردمندى نيروى خويش را براى پويايى و تحرك بيشتر در ميدان جنگ و عبور موفقيتآميز از اين مرحله بحرانى به كار گيرد .
اين شعار كه با يكى از حروف مقطعه قرآن آغاز مىشود ، پيش از هر چيز صدق وعده الهى را به رزمندهء مسلمان نويد مىدهد . آن هم در زمانى كه در عمل به اين نصر الهى محتاج است و اين شعار را بر زبان مىآورد . بدين ترتيب « حم ، لا ينصرون » شعار واقعرايانهاى است كه مىرود تا يك حقيقت ملموس را براى رزمنده مسلمان نمايان سازد و در ساخت و تبلور آن تأثيرگذار باشد . نكتهء قابل توجّه اين كه ، همين واژهء حم ، يقين قلبى را در جان و دل مجاهد مسلمان بيدار كرده است . اين واژه رمز مبارزه طلبى فكرى است كه با مبارزه طلبى جنگى و رزمى به مثابهء نتيجهء طبيعى ناتوانى و عجز نيروهاى
هامش
( 1 ) . تاريخ الخميس ، 1 / 483 ؛ سبل الهدى و الرشاد ، 4 / 524 ؛ الكافى ، 5 / 47 ؛ نهاية الارب ، 17 / 178 ؛ المغازى ، 2 / 474 ؛ عيون الاثر ، 2 / 62 ؛ سيره ابن هشام ، 3 / 237 ؛ تهذيب سيره ابن هشام ، 194 ؛ سيره دحلان ، 2 / 8 ؛ زاد المعاد ، 2 / 118 ؛ بهجة المحافل ، 1 / 271 - 272 ؛ وسائل الشيعة ، 11 / 105 ؛ كنز العمّال ، 1 / 291 ؛ جوامع السيره ، 150 ؛ الاكتفاء ، 2 / 169 ؛ سيره حلبى ، 2 / 321 .