ظاهرا اشاره به مردم ايران است . روشن است كه هدف از اين بشارت رسول خدا ( ص ) به مسلمانان اين بود كه به طور ناخودآگاه توجّه آنان را به اين نكته جلب نمايد كه دعوت الهى باقى و مستمر خواهد بود . بنابراين نبايد از گرد هم آمدن قريش و احزاب بيمى به خود راه دهند .
ب . سنگ سخت
جابر بن عبد اللّه انصارى گفت :
روز خندق مردم به سنگى بزرگ و سخت برخوردند و آن قدر با تيشههاى خود به آن كوبيدند كه شكست . آنان رسول خدا ( ص ) را دعوت كردند . حضرت آب طلبيد و بر آن سنگ پاشيد . پس به صورت ريگ و شن درآمد .
در روايت بخارى آمده كه رسول خدا ( ص ) از گرسنگى ، سنگى به شكم خود بسته بود . چه سه روز بود كه مسلمانان چيزى نخورده بودند . . . « 1 »
به نظر مىرسد اين مسأله غير از داستان سلمان است كه رسول خدا ( ص ) مسلمانان را به فتوحات آينده بشارت داد . اين داستان را خواهيم آورد .
ج . كاخهاى ايران و روم
يكى از داستانهايى كه مورّخان در حفر خندق مىگويند ، داستان سنگى است كه مسلمانان به هنگام كندن خندق با آن روبهرو شدند و موجب گرديد تا رسول خدا ( ص ) پيشگويىهايى بكند كه بعدا تحقق يافت . مورّخان داستان
هامش
( 1 ) . بنگريد : المغازى ، 2 / 452 ؛ صحيح بخارى ، 3 / 21 ؛ تاريخ ابن الوردى ، 1 / 160 ؛ سيره ابن هشام ، 3 / 228 ؛ الاكتفاء ، 2 / 160 ؛ اعلام الورى ، 90 ؛ تاريخ الاسلام ( ذهبى ) ، 1 / 234 ؛ سيره ابن كثير ، 3 / 186 ؛ البداية و النهايه ، 4 / 97 - 98 ؛ امتاع الاسماع ، 1 / 224 ؛ سبل الهدى و الرشاد ، 4 / 519 ؛ حدائق الانوار ، 2 / 591 ؛ مجمع البيان ، 8 / 341 ؛ نهاية الارب ، 17 / 170 ؛ عيون الاثر ، 2 / 57 .