كوچهها با دشمن بجنگند . « 1 »
ما را با آنچه مورّخان در اين باره گفتهاند ، درنگهايى است كه مىكوشيم ديدگاههاى خود را به اختصار بيان كنيم ؛
أ . گزارش حركت سپاه احزاب
ديديم كه مورّخان عقيده دارند كه گروهى از سواران خزاعه در مدّت چهار روز خود را از مكّه به مدينه رساندند و حركت سپاه احزاب را به رسول خدا ( ص ) گزارش دادند .
روايت ديگرى از امام على ( ع ) داريم كه مىگويد : رسول خدا از طريق جبرئيل از حركت سپاه احزاب باخبر شد . « پس به دور خود و همراهانش خندقى كند . » ما بعيد نمىدانيم كه گزارش حركت سپاه احزاب از هر دو طريق به آن حضرت رسيده باشد . خزاعه از طريق پيمانى كه عبد المطلب ( ره ) با آنان بسته بود ، با بنى هاشم رابطه داشتند و به اين پيمان وفادار ماندند و خير خواه رسول خدا ( ص ) بودند . آنها پس از رحلت رسول خدا ( ص ) بهاى گرانى براى اين وفادارى پرداختند . « 2 »
ب . پيشنهاد حفر خندق
از عبارت پيش گفته چنان به دست مىآيد كه رسول خدا ( ص ) حفر خندق را پيشنهاد كرد و آنگاه كه بين مسلمانان دربارهء روشهاى مقابله با دشمن اختلاف افتاده ، سلمان فارسى ( ره ) به گونهاى سخن گفت كه مزاياى چنين اقدامى براى آنان روشن شود . در اين وقت بود كه آنان را از اين پيشنهاد خوش آمد و آن را پذيرفتند و با هم دربارهء آن اتّفاق نظر كردند . در عين حال
هامش
( 1 ) . مناقب آل ابى طالب ، 1 / 197 ؛ الارشاد ، 51 ؛ كشف الغمّه ، 1 / 202 ؛ بحار الانوار ، 20 / 251 .
( 2 ) . الخصال ، 2 / 268 ؛ بحار الانوار ، 20 / 244 .