كابوس وحشتناك كه بر سينههاى آنان سنگينى مىكند ، هزينه و مصرف نكنند ؟ اگر به اين هدف نايل آيند ، در آينده ، با برنامههاى مكّارانه ، و شيوههاى شيطانى خود كه به آنان امكان مىدهد تا بر همهء مقدرات ملّتها ، و رگههاى حياتى جهان سيطره داشته باشند ، به استقبال دنياى پهناور بروند و همه را از آن خود كنند .
روشن است كه قواى كفر فرماندهى واحدى نداشتند تا براى پيشبرد اهدافشان برنامهريزى ، تصميمگيرى ، و براى اجراى آن اقدام كند ؛ بلكه فرماندهان مختلف و متعدد رهبرى آنان را بر عهده داشتند . اين امر مىتوانست جبههء احزاب را تضعيف كند و وحدت و يكپارچگى آنان را به شدّت سست نمايد . علاوه بر اين زمينههاى مساعد ديگرى هم براى اختلافافكنى ، ترويج رقابتهاى قبيلهاى و اشاعه روح ترديد و شبههافكنى در ميان دستههاى مختلف و طوايف گوناگون شركتكننده در سپاه احزاب وجود داشت .
از سوى ديگر هيچ يك از قبايل نمىتوانست به تنهايى به ستيزه و جنگ با رسول خدا ( ص ) اقدام كند و از رويارويى با سپاه ايمان واهمه و وحشت داشت .
بنابراين لازم بود ، همهء قبايل براى جنگ با محمّد و ياران او گرد هم آيند و در اين باره به تفاهم برسند . بدين ترتيب يهوديان براى تشكيل چنين اجماعى از قبايل مختلف عرب اقدام كردند . بدان اميد كه ابتكار عمل را به دست گيرند و انتقام خويش را بستانند و لااقل در منطقهء مدينه رأى اوّل و آخر از آنان باشد و در سراسر شبه جزيره قدرت و نفوذ داشته باشند . از جمله عواملى كه به تشكيل سپاه احزاب كمك كرد ، وعدههاى مالى سخاوتمندانهاى بود كه يهوديان به اعراب دادند تا در صورت شركت در جنگ عليه مسلمانان از آن برخوردار شوند .
چنان كه برخى مىگويند ، به واسطه همين وعدههاى مالى بود كه بنى مره نصيحت خيرخواهانه حارث بن عوف را رد كردند . چه « شيطان بر آنان غلبه كرد و طمع گردنهايشان را زد . « 1 »
هامش
( 1 ) . تاريخ الخميس ، 1 / 480 .