فضايى از صلح و امنيت ، و آرامش نسبى فرصت كافى به دست آوردند تا علاوه بر بازسازى و تنظيم امور زراعى ، فعاليت خويش را در ساير بخشهاى اقتصادى از قبيل بازرگانى و پيشهورى از سر گيرند .
گذشته از اين به بررسى و رفع مشكلات فردى و اجتماعى ناشى از جنگهاى گذشته و لااقل كاهش دامنهء فشار آن بپردازند . شايد با استفاده از اين فرصت توانسته باشند روابط دوستانه و صميمانهترى را با قوّت و ثبات بيشترى با قبايل منطقه برقرار سازند .
مهمتر اين كه توان و قدرت بيشترى براى تبليغ متمركز و توأم با آرامش دعوت توحيدى و انجام تكليف شرعى خويش در نشر دعوت اسلامى بر پايهء اصول محكم و استوار عقلى و وجدانى و كسب دستاوردهاى درخشانى همچون رونق فكر ، بيدارى ضمير ، مسئوليتپذيرى و پاكيزگى وجدان ، به دست آوردند .
امّا جنگ ناگهانى و تحميلى احزاب به وقوع پيوست تا همهء اين آمال و آرزوها را نابود سازد و هرچه بيشتر به خشونت و قساوت اوضاع ، تلخكامىها و درد و رنجهاى مردم بيفزايد . اين جنگ كه نيروهاى انسانى و امكانات مادى ، و ساز و برگ نظامى بىسابقهاى را در منطقه بر ضدّ مدينه فراهم آورده بود ، براى مسلمانان كابوس بسيار وحشتناكى به شمار مىرفت . چه علاوه بر نيروهايى كه از قبايل ، اديان و مليتهاى مختلف به صورت فعّال براى جنگ با مسلمانان در سپاه احزاب شركت داشتند ، از تأييد ، همدلى و همراهى ساير نيروها ، گروهها و اديان داخل و حتى خارج منطقه نيز برخوردار و از آن مطمئن بود .
حركت احزاب به سوى مدينه ، مسلمانان را از نظر نظامى و استراتژى جنگى به نحو خطرناكى در تنگنا گذاشت . چه هجوم گستردهاى را از نواحى و
الصحيح من سيرة النبى الاعظم ( ص ) ( ترجمه وتلخيص ) ( سيرت جاودانه ) ( فارسي ) — صفحة 514
مساهمون: السيد جعفر مرتضى العاملي
ص٥١٤