ديديم كه مشركين در احد نه تنها پيروز نشدند ، بلكه مفتضحانه شكست خوردند . براى سردمداران سپاه شرك روشن بود كه آنچه در احد براى مسلمانان پيش آمد ، هرگز تكرار نخواهد شد ، زيرا اين حادثه نتيجه تمرّد و نافرمانى تيراندازانى بود كه مسئوليت نگهبانى از گذرگاه احد را بر عهده داشتند نه به سبب ضعف مسلمانان از نظر توان و قدرت جنگى و يا ترس رزمندگان يا رسوخ سستى در عزم و اراده آنها يا پراكندگى و تفرقه ، يا بىكفايتى فرماندهى مسلمانان بلكه صرفا يك اشتباه شخصى بود كه حماسه دلاورى و جنگاورى بىمانندى را در پى داشت كه لياقت و شايستگى رزمندگانى خصوصا على بن ابى طالب ( ع ) و برخى از اصحاب گزيده رسول خدا ( ص ) را به منصّه ظهور رساند . چنان كه دشمن را در هيچ زمان و مكانى ياراى مقابله و رويارويى با آن را نداشته است . بنابراين شادمانى و سرور مشركان از جنگ ديگرى كه احتمالا همانند احد باشد ، بىمعنى است . چنين جنگى به معنى نابودى كامل آنان خواهد بود .
دربارهء توصيف واقدى از وضعيت روحى و روانى مسلمانان ، ما با مورّخان و محدّثان دربارهء آنچه از ترس و وحشت مسلمانان از رويارويى با مشركان در بدر موعد گفتهاند ، موافق نيستيم ، زيرا چنين وضعيتى خصوصا پس از پيروزىهاى درخشان سپاه اسلام در جبهههاى بدر و احد - به رغم اشتباه تيراندازان كه موجب حادثه تلخ و ناگوار شد - هيچ توجيه قابل قبولى نداشت .
مگر نه اين است كه بلافاصله پس از احد نيروهاى مجروح همين جنگ در غزوهء حمراء الاسد دشمن را تعقيب كردند و چنان وحشتى در نيروهاى قريش انداختند كه فكر هر گونه اقدامى بر ضد مسلمانان و بازگشت به مدينه براى اقدامات چپاولگرانه را از سر زدودند .
علاوه بر اين مسلمانان پيروزىهاى خيرهكنندهاى بر ضدّ يهوديان كسب كرده بودند و تحركات نيروهاى مدينه ، روز به روز بر قدرت ، هيمنه و نفوذ آنان در منطقه افزوده بود . همين تحركات مسلمانان را قدرتمندتر و باشكوهتر نمود .
الصحيح من سيرة النبى الاعظم ( ص ) ( ترجمه وتلخيص ) ( سيرت جاودانه ) ( فارسي ) — صفحة 492
مساهمون: السيد جعفر مرتضى العاملي
ص٤٩٢