برگشت و در همان سال مرد . « 1 »
ما معتقديم كه بر پايهء بررسى روايات ، داستان اعشى در نزديكى مكّه و بلكه در داخل شهر ، و دقيقا در خانهء عتبة بن ربيعه روى داده است . « 2 » بنابراين معقول نمىنمايد كه تحريم شراب پس از هجرت باشد ، زيرا اعشى در منفوحه در يمامه ساكن بود كه راه مستقيمى آن را به مدينه وصل مىكرد و از شهر مكّه نمىگذشت . از اين رو كسى كه از منفوحه به مكّه مىرسد ، بايد از ابتدا براى انجام كارى قصد مكّه كند و گرنه گذرش به آنجا نخواهد افتاد . معقول نيست كسى كه عازم مدينه است ، اين همه راه خود را دور سازد .
تحريم شراب ، تدريجى يا دفعى ؟
برخى مدعىاند كه تحريم شراب تدريجى بوده است . « 3 » از نظر ما اين ادّعا مردود است . ما معتقديم كه شراب به صورت قطعى و نهايى در مكّه حرام شد ، امّا برخى از مسلمانان اين حكم را ناديده مىگرفتند و گاهى اوقات دست به شراب مىبردند . از اين رو نهى از شرابخوارى به طور مداوم تكرار مىشد .
اين نكته از بررسى آيات و شأن نزول آن به دست مىآيد . ظاهرا انس مردم با شراب و لذّت خواهى آنان موجب مىشد كه ترك شرابخوارى براى برخى خيلى سخت باشد . از اينرو مىبينيم همواره دربارهء شراب پرسوجو مىكنند و قرآن ضمن بيان زشتىهاى شراب ، آنان را از نزديك شدن به آن بر حذر مىدارد ، امّا همچنان به ميگسارى ادامه مىدهند و آشكارا با احكام الهى مخالفت مىورزند . نام شمارى از بزرگان صحابه در اين باره ثبت است . « 4 » چنان
هامش
( 1 ) . هشام ، 2 / 25 - 28 ؛ الاغانى ، 8 / 85 - 86 ؛ الروض الانف ، 2 / 136 ؛ الميزان ، 6 / 124 ؛ محاضرات الادباء 2 / 418 .
( 2 ) . بنگريد : الصحيح من سيرة النبى الاعظم ( ص ) ، 5 / 299 .
( 3 ) . بنگريد : بهجة المحافل ، 1 / 278 .
( 4 ) . الصحيح من سيرة النبى الاعظم ( ص ) ، 5 / 301 .