يُخْرِبُونَ بُيُوتَهُمْ بِأَيْدِيهِمْ وَ أَيْدِي الْمُؤْمِنِينَ
. « 1 »
. . . به دست خود و دست مؤمنان خانههاى خود را خراب مىكنند .
در اينجا به گوشهاى از اين سخنان اشاره مىكنيم ؛
برخى مىگويند : آنان خانههاى خود را از داخل خراب مىكنند تا بگريزند و مؤمنان از بيرون تخريب مىكنند تا به آنان دست يابند . منظور از دستشان ، اين است كه پيمان شكستند و منظور از دست مؤمنان ، جهاد اينان است . « 2 »
شايد همين قول باشد كه زجّاج با اين سخن خود به آن اشاره دارد كه مىگويد :
معنى تخريب خانههاى يهوديان به دست مؤمنان اين است كه آنان خود خانههاى خويش را در معرض ويرانى قرار دادهاند . « 3 »
مسلمانان به هر چه مىرسيدند ، ويران مىكردند و آتش مىزدند تا اين كه صلح شد . « 4 » برخى نيز گفتهاند :
يهوديان به خانههاى خويش مىنگريستند و آن را منهدم مىكردند و چوبهايى را كه خوب مىديدند ، مىكندند و بار شتران مىكردند . مؤمنان هم باقى مانده را خراب مىكردند . . . ابن زيد گويد : ستونها را در مىآوردند و سقفها را برمىداشتند و ديوارها را سوراخ مىكردند و نقب مىزدند ، چوبها و حتى تيرها را درمىآوردند و خانهها را از روى
هامش
( 1 ) . حشر ( 59 ) : 2 .
( 2 ) . بنگريد : الروض الانف ، 3 / 251 ؛ مجمع البيان ، 9 / 258 ؛ بحار الانوار ، 20 / 160 - 161 ؛ سيره دحلان ، 1 / 262 ؛ الجامع لاحكام القرآن ، 18 / 4 - 5 ؛ احكام القرآن ، ( ابن عربى ) ، 4 / 1766 ؛ الكشّاف ، 4 / 499 ؛ التبيان ، 9 / 558 ؛ جامع البيان ، 28 / 20 .
( 3 ) . مجمع البيان ، 9 / 258 ؛ بحار الانوار ، 20 / 161 ؛ جوامع الجامع ، 486 ؛ مدارك التنزيل ، 4 / 245 ؛ فتح القدير ، 5 / 196 ؛ التفسير الكبير ، 28 / 281 ؛ الكشّاف ، 4 / 500 .
( 4 ) . المغازى ، 1 / 374 .