بر اين اساس همهء ارزشها سقوط مىكند . فداكارى معنى ندارد ، مگر هنگامى كه از سوى ديگران و در راه او باشد . ايثار و از خودگذشتگى بىمعنى است ، مگر هنگامى كه ديگران براى او ايثار كنند . شهادت در راه خدا بىمعنى است ، مگر اين كه ديگران در راه او ، به شهادت برسند . حق و باطل هم از نظر وى بىمعنى است . فريب و وفا ، دروغ و راستى و . . . هنگامى معنى پيدا مىكند كه براى وى جلب منفعت نمايد يا دفع مضرّت . چنين شخصى اگر هم همراه ديگران و در جمع آنان باشد ، هرگز در كارى با آنان مشاركت نخواهد كرد و برايش چندان مفيد نخواهند بود ، بلكه از آنان انتظار دارد كه از او حمايت كنند و به خاطر او و در راه او بميرند . اين مطلب دقيقا همان چيزى است كه مىتواند آيهء شريفهء :
تَحْسَبُهُمْ جَمِيعاً وَ قُلُوبُهُمْ شَتَّى
، « 1 » را براى ما تفسير كند . راز اين كه از پشت ديوارها يا در درون دژهاى قوى و مستحكم با مؤمنان مىجنگند ، همين است . چرا كه آنان معنى و اسرار زندگى ، و حكمت آفرينش ، و اهداف هستى را كه بر پايهء معيارها و احكام عقلى و فطرى بنا شده است ، نمىتوانند بفهمند . اگر آنان مىانديشيدند و عقل خود را از قيد و بند هواى نفس رها مىكردند ، قطعا اين نكته را مىفهميدند و ديدگاهشان دربارهء جهان و زندگى دگرگون مىشد و اندكى از اسرار و رموز خلقت و هستى را مىشناختند ، و معيارها و ارزشهاى موهوم و خيالىشان تغيير مىكرد و به ارزشهاى فطرى ناب و به دور از هر گونه شائبه و هواهاى نفسانى روى مىآوردند .
بنابراين عدم پاىبندى اينان به راهبرىهاى عقل و ناديده انگاشتن احكام عقلى ، اصل بلاء و باعث رنج و زحمت آنان است . آيه شريفه هم بر همين نكته تأكيد فرموده كه خفّت بار و ذليلانه آنان را به اين مطلب بازگردانده است :
هامش
( 1 ) . حشر ( 59 ) : 14 .