برداشت و فرمود :
خدايا ؛ قوم مرا ببخش ، آنان نمىدانند .
هنگامى كه در سال هشتم هجرى فاتحانه و پيروزمندانه وارد مكّه شد ، خطاب به مردم قريش فرمود :
برويد ، شما آزاد و رها هستيد .
در حالى كه در طول سالهاى دراز با آن حضرت جنگيدند و بسيارى از بهترين ياران و خاندان وى را كشتند يا در قتل آنان مشاركت داشتند . قرآن كريم روحيه و احساسات او را چنين توصيف كرده است :
لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ ما عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ .
« 1 »
قطعا براى شما پيامبرى از خودتان آمد كه بر او دشوار است ، شما در رنج بيفتيد ، به ( هدايت ) شما حريص ، و نسبت به مؤمنان ، دل سوز مهربان است .
رسول خدا ( ص ) بر آنان افسوس مىخورد كه ايمان نمىآوردند ؛ خداوند مىفرمايد :
فَلا تَذْهَبْ نَفْسُكَ عَلَيْهِمْ حَسَراتٍ .
« 2 »
پس مبادا به سبب حسرتهاى گوناگون بر آنان ، جانت ( از كف ) برود .
فَلَعَلَّكَ باخِعٌ نَفْسَكَ عَلى آثارِهِمْ إِنْ لَمْ يُؤْمِنُوا بِهذَا الْحَدِيثِ أَسَفاً
. « 3 »
شايد ، اگر به اين سخن ايمان نياورند ، تو جان خود را از اندوه ، در پىگيرى ( كار ) شان تباه كنى .
آرى ، شأن مسلمان نخست ، همين است . اين تعاليم اسلام و تربيت خالصانه الهى است كه انسان را از اسارت كينهها و كينهتوزىها رهايى مىدهد و
هامش
( 1 ) . توبه ( 9 ) : 128 .
( 2 ) . فاطر ( 35 ) : 8 .
( 3 ) . كهف ( 18 ) : 6 .