ابو الفرج گويد : اين وهم است ، زيرا حسن در سال سوم هجرى به دنيا آمد و در سال پنجاه و يك هجرى از دنيا رفت ، در اين باره هيچ اختلافى وجود ندارد . بنابراين ، او به هنگام وفات ، چهل و هشتساله يا در همين حدود ، بود . « 1 »
در نقد اين روايت به دو نكته توجّه مىدهيم ؛
أ . دربارهء اين سخن ابو الفرج كه شهادت امام حسن ( ع ) در سال پنجاه و يك هجرى است ، اختلافى وجود ندارد و مورد ترديد است ، زيرا بسيارى از مورّخان و محدّثان مىگويند : امام حسن ( ع ) در سال چهل و نه هجرى از دنيا رفت . سالهاى پنجاه ، چهل و هشت هجرى و غير آن نيز گفته شده است . « 2 »
سن امام سجاد و امام باقر ( ع ) نيز چنان كه در روايت مذكور آمده ، نيست .
در اين باره به منابع مذكور در پاورقى مراجعه كنيد .
ب . دربارهء سنّ امام صادق ( ع ) به هنگام رحلت ، كمترين سنّ حضرت را شصت و سه سال گفتهاند . اكثريت را عقيده بر آن است كه امام صادق ( ع ) شصت و پنج سال عمر كرد . بيشتر از اين هم گفته شده است . « 3 »
9 . محاسبات اشتباه
دربارهء تولد ، مشخصات و عمر امام حسين ( ع ) مورّخان دچار اشتباهات
هامش
( 1 ) . مقاتل الطالبين ، 79 .
( 2 ) . بنگريد : مستدرك حاكم ، 30 / 169 ؛ الاصابه ، 1 / 331 ؛ الاستيعاب ، 1 / 374 ؛ البدء و التاريخ ، 5 / 74 ؛ نظم درر السمطين ، 204 - 205 ؛ اعلام الورى ، 206 ؛ الفصول المهمه ، 151 ؛ مناقب آل ابى طالب ، 4 / 29 ؛ نور الابصار ، 123 ؛ الارشاد ، 211 ؛ روضة الواعظين ، 168 ؛ كفاية الطالب ، 415 ؛ اسد الغابه ، 2 / 14 ؛ ذخائر العقبى ، 141 - 142 ؛ الكافى ، 1 / 383 - 384 ؛ تذكرة الخواص ، 211 ؛ بحار الانوار ، 44 / 132 - 164 ؛ مجمع الزوائد ، 9 / 179 .
( 3 ) . بنگريد : بحار الانوار ، 47 / 1 - 11 .