3 . زيد و جمع قرآن
دوست داران و هواخواهان زيد بن ثابت مقامى بس ارجمند و يگانه دربارهء جمع قرآن در عهد رسول خدا ( ص ) ، به وى نسبت مىدهند ؛ مىگويند :
زيد بن ثابت ، شاهد آخرين عرضهء قرآن بود كه ناسخ و منسوخ در آن آمده و رسول خدا ( ص ) آن را نوشت و بر او خواند و تا هنگامى كه مرد ، قرائت قرآن را بر اساس همين عرضه به مردم ياد مىداد . از اين رو ابو بكر و عمر در قضيه جمع قرآن به او اعتماد ورزيدند و عثمان توحيد مصاحف را به او واگذار كرد . « 1 »
ابن قتيبه گفت : رسول خدا ( ص ) آخرين عرضه قرآن را بر پايهء مصحف زيد انجام داد . « 2 » ابو عمر اين حديث انس را صحيح خوانده كه مىگويد : زيد بن ثابت يكى از كسانى بود كه قرآن را در عهد رسول خدا ( ص ) جمعآورى كردند . « 3 »
ما ، دربارهء نقش زيد در جمع و تدوين قرآن در دورهء خلفا در كتاب حقائق هامة حول القرآن ، سخن گفتهايم ، « 4 » ما ، در اين كتاب اثبات كردهايم كه قرآن در عهد رسول خدا ( ص ) جمعآورى شد و براى اثبات ديدگاه خود ادله و شواهد فراوان از متون روايى ، حديثى ، تاريخى و تفسيرى فرقههاى اسلامى آوردهايم .
محمّد بن كعب قرظى ، زيد بن ثابت را در شمار گردآورندگان قرآن در عهد رسول خدا ( ص ) نياورده است . در همان جا آوردهايم كه روايت جمع و تدوين
هامش
( 1 ) . الاتقان فى علوم القرآن ، 1 / 50 ؛ تاريخ القرآن ( زنجانى ) ، 39 - 40 .
( 2 ) . المعارف ، 260 ؛ المفصّل فى تاريخ العرب قبل الاسلام ، 8 / 134 ؛ البرهان ( زركشى ) ، 1 / 237 .
( 3 ) . الاستيعاب ، 1 / 552 .
( 4 ) . اين كتاب تحت نام : پژوهشى نو دربارهء قرآن كريم ، را همين مترجم به فارسى ترجمه كرده است .