شخصيتها پرداختهايم كه در عصر پيغمبر ( ص ) و روزگار خلفا زندگى كردهاند و نقش اساسى در فضاسازى ، تهيه مقدّمات و پيدايش حوادث داشتهاند . بدان اميد كه توانسته باشيم ، قدمى در زمينهء تشخيص حق ، و نشان دادن باطل و ازالهء شبهات برداريم . در اين زمينه ، بحث خود را از زيد بن ثابت و نقشى كه به او در زمينه فراگيرى زبان سريانى يا عبرى داده مىشود ، آغاز مىكنيم .
2 . حادثهء مشكوك
پژوهشگر تاريخ اسلام و متون كهن ميراث اسلامى ، برخى مسائل و مطالب را چنان شايع و گسترده مىبيند كه گويى از حقايق ثابت و غير قابل بحث و مناقشه است . نويسندگان و مؤلّفان نيز آن را چونان مسائلى مسلّم مطرح و براى اثبات مطالب ديگر به آن استدلال مىكنند . در حالى كه اگر پژوهشگران همين مسائل را مورد بحث ، مطالعه و پژوهش دقيق قرار دهند ، به اين حقيقت خواهند رسيد كه مطالب باطل و ساختهء هواهاى نفسانى ، اهداف سياسى ، تعصّبات مذهبى و گرايشهاى نژادى است و لا غير ؛ لااقل به چيزهايى دست خواهند يافت كه موجب شك و ترديد و در نتيجه ضعف و سستى آن است و با موارد فراوانى از تحريف در تاريخ آشنا خواهند شد . مىتوانيم به عنوان مثال ، از روايتى سخن به ميان آوريم كه مدعى است ، رسول خدا ( ص ) به زيد بن ثابت فرمود كه زبان عبرى يا سريانى بياموزد . مناسب مىدانيم در اين باره مطالب ديگرى نيز مطرح كنيم و قضاوت نهايى را بر عهدهء خواننده گرامى واگذار نماييم تا خود در اين باره به داورى بنشيند ، بپذيرد يا رد كند .
أ . روايات و اخبار
بر پايهء برخى منابع در سال چهارم هجرت ، رسول خدا ( ص ) به زيد بن ثابت دستور فرمود كه زبان سريانى يا عبرى بياموزد . رسول اكرم ( ص ) به هنگام