به رغم آنچه گذشت ، نمىتوان ترديد كرد كه على ( ع ) به تنهايى در كنار رسول خدا ( ص ) ماند و ديگران همه از ميدان گريختند ؛ حتى طلحه و ديگران .
بررسى همه جانبه موضوع فراريان احد از حوصله اين بحث خارج است .
ما به منظور رعايت اختصار در اينجا ضمن نام بردن از افرادى كه گفته مىشود ، در معركهء احد ثابت قدم ماندند ، امّا در حقيقت فرار را بر قرار ترجيح دادند و جان عزيزشان را به در بردند ، به منابعى اشاره مىكنيم كه به صراحت يا اشاره ، از فرار و بىقرارى آنان سخن گفتهاند . خوانندهء محترم مىتواند علاوه بر متون ياد شده به كتاب : الصحيح من سيرة النبى الاعظم ( ص ) ، 6 / 180 - 195 مراجعه كند ؛ اميد است با امعان نظر در روايات و متون تاريخى به حقيقت مطلب پى برده ، گوشهاى از تحريفات تاريخى را به عيان دريابد .
فراريان مشهور احد كه برخى تلاش دارند بر ثبات آنان تأكيد كنند ، امّا روايات و متون تاريخى بر فرار آنان به صراحت يا اشاره دلالت دارد ، عبارتند از :
1 . سعد بن ابى وقّاص « 1 »
2 . طلحة بن عبيد اللّه « 2 »
3 . ابو بكر بن ابى قحافه « 3 »
هامش
( 1 ) . دلائل الصدق ، 3 / 356 ؛ تاريخ الامم و الملوك ، 2 / 201 ؛ شرح نهج البلاغه ، 13 / 213 ؛ المغازى ، 1 / 280 ؛ مستدرك حاكم ، 3 / 26 .
( 2 ) . شرح نهج البلاغه ، 13 / 293 ، 14 / 286 ؛ تاريخ الامم و الملوك ، 2 / 199 ؛ الكامل فى التاريخ ، 2 / 156 ؛ الثقات ، 1 / 228 ؛ سيره ابن كثير ، 3 / 68 ؛ تاريخ الخميس ، 1 / 434 ؛ سيره ابن هشام ، 3 / 88 ؛ الدر المنثور ، 2 / 81 ؛ قاموس الرجال ، 2 / 125 ؛ دلائل الصدق ، 2 / 356 ؛ حياة الصحابة ، 1 / 531 ؛ المغازى ، 1 / 280 ؛ شرح نهج البلاغه ، 14 / 286 ؛ تفسير القرآن العظيم ، 1 / 214 ؛ نهج الحق ، 306 - 307 ؛ تفسير خازن ، 1 / 471 .
( 3 ) . منحة المعبود ، 2 / 99 ؛ الطبقات الكبرى ، 3 / 155 ؛ تاريخ الخميس ، 1 / 431 ؛ كنز العمّال ، 10 / 268 - 269 ؛ حياة الصحابة ، 272 ؛ دلائل الصدق ، 2 / 359 ؛ سيره ابن كثير ، 3 / 58 ؛ مستدرك حاكم ،