3 . ابن اشرف و ابو سفيان
از گفتگو و پرسش و پاسخ كعب بن اشرف و ابو سفيان چند نكته به دست مىآيد : از يك سو نشان مىدهد كه مردم عرب تا چه اندازه يهوديان را منبع و سرچشمهء فرهنگ و معرفت مىدانستند . چنان كه برخى افراد مشهور چون عمر بن خطّاب هم آن قدر تحت تأثير اين قوم بودند كه گاهى اوقات ترجمههايى از تورات براى پيامبر ( ص ) مىآورد و حضرت ناچار مىشد ، انزجار و ناراحتى خود را از اين مسأله اظهار دارد .
از سوى ديگر ابو سفيان كه به حقانيت اسلام باور داشت ، امّا براى حفظ مصالح و منافع شخصى و امتيازات نامشروع ظالمانه خويش به جنگ با اسلام كمر بسته بود ؛ مىخواست با اخذ تأييد كعب بن اشرف يهودى شمار بيشترى از مردمان ساده و جاهل را براى تداوم جنگ با اسلام همراه خويش داشته باشد .
نكتهء سوم اين كه بخشش و كرم عرب بالاترين چيزى بود كه ابو سفيان توانست به عنوان حقانيت تفكّر خويش به آن استدلال كند . در اين باره در مباحث مقدماتى سخن گفتيم .
4 . نقش محمّد بن مسلمه
ما به نقشى كه براى محمّد بن مسلمه در قتل كعب بن اشرف داده مىشود ، به شدّت ترديد داريم . مراجعه به كتب تاريخ و سيره نمايانگر آن است كه تأكيد خاصى بر نقش وى در اين باره است . در حالى كه تأمل اندك در اين قضيه نشان مىدهد كه وى در قتل كعب نقش چندان مهمى نداشته است ، بلكه ابو نائله نقش اصلى را ايفا كرد . هر چند محمّد بن مسلمه همراه گروه اعزامى بود ، امّا از ساير افراد نقش بارزترى نداشت .
از سوى ديگر ملاحظه مىشود كه در متون تاريخى نقش مهمّى در دفاع از اسلام به وى دادهاند . هيچ بعيد نمىدانيم كه سياست در اين ميدان هم نقش