شرح
عددى كه قصد داريم جذرش را بگيريم اگر كوچك باشد استخراج جذرش كار مشكلى نيست به شرطى كه از اعداد منطقه باشد ( شرح آن در اوّل كتاب گذشت ) مانند « 4 » ، « 9 » كه جذر اوّلى « 2 » و دوّمى « 3 » مىباشد .
و امّا اگر عدد اصمّ باشد بديهى است كه جذر تحقيقى ندارد بلكه جذرش تقريبى است .
و طريق استخراج اين جذر تقريبى به اين نحوه است :
عدد را ملاحظه نموده و نزديكترين مجذورات به آن را اخذ كرده بعد آن مجذور را از عدد اصمّ مزبور كم مىكنيم سپس باقيمانده را حفظ مىنمائيم آنگاه جذر آن مجذور را گرفته و دو برابر مىكنيم بعد يك واحد به آن اضافه كرده آنگاه باقيمانده كه محفوظ داشتيم صورت كسر قرار داده و اين مضعّف جذر باضافه واحد را مخرج آن قرار مىدهيم و اين كسر با آن جذر قبلى جذر تقريبى عدد اصمّ است .
مثال
خواستيم جذر تقريبى عدد « 7 » را بدست آوريم طبق اين عمليّات رفتار كرده جذر آن « 5 / 3 2 » شد و ما براى عدم اطاله از شرح آن خوددارى كرده فقط به نوشتن عمليّات حسابى آن اكتفاء مىكنيم ، جذرش تقريبى است .
قوله : انكان منطقا : ضمير در « كان » به عدد راجع است .
قوله : فاسقط منه : ضمير در « منه » به عدد راجع است .
قوله : اقرب المجذورات اليه : ضمير در « اليه » به عدد راجع است .
متن : و انكان كثيرا فضعه خلال جدول كالمقسوم و علّم مراتبه بتخطّي مرتبة مرتبة .
ثمّ اطلب اكثر عدد من الآحاد إذا ضرب في نفسه و نقص الحاصل ممّا يحاذى العلامة الاخيرة و ممّا عن يساره افناه او بقى اقلّ من المنقوص منه .
اللباب شرح فارسى بر خلاصه الحساب ( فارسى ) — صفحة 85
مساهمون: الشيخ البهائي العاملي
ص٨٥