تخطي إلى المحتوى الرئيسي

اللباب شرح فارسى بر خلاصه الحساب ( فارسى ) — صفحة 66

مساهمون:

ص٦٦
2 - طريقهء متأخّرين و آن اينستكه : عدد بزرگ‌تر را در بالا نوشته و عدد كوچكتر را در زير آن قرار مىدهند بطوريكه اگر عدد كوچك فقط يك رقم داشته باشد در زير مرتبه آحاد از رقم بزرگ‌تر واقع شود . مثلا در مثاليكه گذشت صورت عمل را اين چنين مىنويسند :

طريق عمل

اينستكه ابتداء « 5 » را در عدد « 3 » ضرب كرديم حاصل « 15 » شد عدد « 5 » را در زير خطّ نوشته و يك را حفظ مىكنيم . سپس « 5 » را در « 4 » ضرب كرده و حاصل ضرب را كه « 20 » مىشود با « 1 » جمع نموده « 21 » شد « 1 » را در سمت چپ « 5 » نوشته و عدد « 2 » را حفظ مىكنيم آنگاه « 5 » را در صفر ضرب مىكنيم بجاى آن « 2 » را قرار مىدهيم و به همين نحو عمل مىكنيم تا انتهاى ضرب . متن : و لو كانت خمسماة لزدت قبل سطر الحاصل صفرين هكذا . . . ترجمه و شرح : و اگر بجاى « 5 » عدد « 500 » بود به همان طريق قبل عمل مىكنيم منتهى بعد از عمل دو صفر در مقابل حاصل ضرب قرار مىدهيم پس حاصل ضرب عدد « 31021500 » مىشود . متن : و انكان ضرب مركّب في مركّب فالطّرق فيه كثيرة : كالشّبكة و ضرب التوشيح و المحاذاة و غيرها . ترجمه : و اگر عمل ضرب ، ضرب مركّب در مركّب بود پس طرق و راههاى عمل در آن بسيار است همچون ضرب شبكه ، ضرب توشيح و ضرب محاذات و غير اينها . شرح و امّا اگر عمل ضرب از قبيل عدد مركّب در مركّب باشد طرق عمل بسيار است
اللباب شرح فارسى بر خلاصه الحساب ( فارسى ) — صفحة 66 | الشيخ البهائي العاملي / سيد محمد جواد ذهنى تهرانى