تخطي إلى المحتوى الرئيسي

اللباب شرح فارسى بر خلاصه الحساب ( فارسى ) — صفحة 43

مساهمون:

ص٤٣
مىكنيم . مثلا در ضرب « 45 » در « 76 » ابتداء « 5 » را در « 6 » ضرب كرده حاصل را كه عدد « 30 » باشد در زير خطّ عرضى رسم مىكنيم سپس عدد « 5 » را در « 7 » ضرب كرده حاصل را كه « 35 » باشد در زير « 30 » بيك مرتبه عقب‌تر قرار مىدهيم آنگاه عدد « 4 » را در « 6 » ضرب كرده حاصل را كه « 24 » است در زير « 35 » رسم مىكنيم بعد « 4 » را در « 7 » ضرب كرده حاصلش كه « 28 » باشد در زير « 24 » بيك مرتبه عقب‌تر قرار مىدهيم سپس حاصلها را باهم جمع نموده حاصل كلّ 3420 مىشود . قوله : فاذا حلّ المركّب : يعنى وقتى عدد مركّب به مفرد منحل و تبديل گشت . قوله : رجع الى الاوّل : ضمير در « رجع » به ضرب راجع است . متن : قاعدة فيما بين الخمسة و العشرة : تبسط احد المضروبين عشرات و تنقص من الحاصل مضروبه في فضل العشرة على المضروب الآخر .

قواعد جزئيّه در ضرب

ترجمه :

قاعده ضرب نسبت به اعداد بين پنج و ده

احد المضروبين را به عشرات بسط بده و سپس مضروب يكى در مقدار زيادى عدد ده بر عدد ديگر را از حاصل كسر نما باقيمانده حاصلضرب دو عدد منظور مىباشد . شرح از قواعد جزئيّه‌اى كه در ضرب مىباشد يكى اينستكه در ذيل ذكر مىشود .