تخطي إلى المحتوى الرئيسي

اللباب شرح فارسى بر خلاصه الحساب ( فارسى ) — صفحة 32

مساهمون:

ص٣٢
ترجمه :

فصل سوّم در بيان عمل تفريق

دو عددى را كه مورد عمل تفريق هستند به همان نحوى كه در عمل جمع گفتيم قرار بده و عمل را از جانب راست آغاز نما ، هر عددى را از عدد محاذى خودش كسر كرده و باقى مانده را زير خط عرضى قرار بده . شرح فصل سوّم در بيان عمل تفريق است . كيفيّت نوشتن مفروق منه « عدد بزرگتر » و مفروق « عدد كوچكتر » اينست : ابتداء مفروق منه را در بالا نوشته و مفروق را در زير آن به نحوى كه در عمل جمع گفته شد يعنى مراتب آحاد محاذي با آحاد و عشرات محاذى با عشرات و همچنين تا آخر مراتب قرار مىدهيم .

كيفيّت عمل

اينعمل را مانند جمع و تضعيف از دو راه انجام مىدهند : اوّل : از سمت راست . دوّم : از سمت چپ . امّا طرز اوّل : بعد از اينكه اعداد را در زير يكديگر قرار دادند بطورى كه شرح آن گذشت شروع مىكنند آحاد مفروق را از آحاد مفروق منه كم كردن و حاصل را در زير خطّى كه رسم كرده‌اند قرار مىدهند . البتّه در اينعمل صورى پيش مىآيد كه مرحوم مصنّف به آن اشاره فرموده و انشاء اللّه در عبارات بعدى ذكر مىشوند . قوله : فى التّفريق : يعنى كاستن عددى از عدد ديگر . قوله : تضعهما : ضمير تثنيه به دو عدد مورد تفريق راجع است . قوله : كما مرّ : يعنى كما مرّ فى عمل الجمع . قوله : كلّ صورة : يعنى كلّ عدد .