ترجمه و شرح :
مسئله دوّم
مسئله دوّم از مسائل مفردات اينستكه دستگاه جبرى مشتمل باشد بر تقابل بين اشياء و اموال .
قاعده در اينجا اينستكه عدد اشياء را بر عدد اموال بايد تقسيم كنيم خارج قسمت همان مجهولست .
مثال
از ميّتى چند فرزند باقيمانده كه وارث ماترك او هستند و اموال ميّت از جنس دينار است .
يكى از ورّاث « 1 » دينار و ديگرى « 2 » دينار و سوّمى « 3 » دينار و همچنين به اين ترتيب ماترك را بين خود تقسيم كردند و چون اين تقسيم مطابق شرع نبود لذا حاكم شرع از آنها خواست كه دنانير را بوى برگردانند تا او مطابق شرع بين آنها قسمت كند لذا اين كار را كرد و اموال را بين آنها بطور مساوى تقسيم كرد و بهركدام هفت دينار رسيد .
حالا معيّن كنيد اوّلا تعداد اولاد را و ثانيا مقدار دنانير را ؟
حلّ
ابتداء مقدار دنانير را شيئ فرض مىكنيم و مىدانيم كه هر عددى به لحاظ محدود بودنش داراى ابتداء و انتهائى است .
لذا دو طرف اينعدد مجهول را كه واحد و شيئ باشد ملاحظه كرده و سپس ايندو را باهم جمع مىكنيم بعد حاصل را « واحد + شيئ » در نصف ماترك « شيئ » ضرب مىكنيم حاصل نصف مال و نصف شيئ مىشود يعنى يك شيئ و نيم كه عدد دنانير همين است .
و برهان اينعمل اينستكه حاصلضرب واحد بعلاوه هر عدد در نصف آنعدد