ديگر هر عددى را كه در خصوص عدد « 2 » ضرب كنند اين عمل را تضعيف گويند مانند تكرار عدد « 7 » كه حاصلش « 14 » مىشود .
4 - ضرب : و آن عبارتست از تكرار عددى بتعداد عدد ديگر مانند تكرار عدد « 6 » بتعداد عدد « 4 » كه حاصلش « 24 » مىشود .
5 - تنصيف : و آن عبارتست از تجزيه كردن عددى را به دو قسمت برابر مانند تجزيه عدد « 10 » كه حاصلش « 5 » مىشود .
6 - تقسيم : و آن عبارتست از تجزيه كردن عددى را بتعداد عدد ديگر مانند تجزيه عدد « 15 » را به عدد « 3 » كه حاصلش « 5 » مىشود .
7 - تجذير : و آن عبارتست از بدست آوردن جزئى از عدد كه از حاصل ضرب آن جزء در خودش عدد مزبور بدست آيد مانند به دست آوردن جذر « 25 » كه « 5 » مىشود .
اين بود فهرست اين اعمال هفتگانه كه هركدام آنها را مرحوم مصنّف بطور مشروح در ضمن 6 فصل وارد كرده است .
قوله : و نقصه منه : ضمير مجرورى در « نقصه » به عدد و در « منه » به آخر راجع است .
قوله : و تكريره : يعنى تكرير عدد .
قوله : و تجزيته : يعنى تجزيه نمودن عدد .
متن : الفصل الاوّل فى الجمع
ترسم العددين متحاذيين و تبدء من اليمين بزيادة كلّ مرتبة على محاذيها .
ترجمه :
فصل اوّل در بيان عمل جمع
دو عدد مورد محاسبه را بطور محاذى بنويس و سپس براى عمل جمع از سمت راست ابتداء نما و هر عددى را بر عدد محاذى خود بيافزاى .