كمّ از قبيل خطّ باشد و يا بواسطه مربّع واحد خطّى و ابعاضش مانند حاصل ضرب نصف يا ثلث يا ربع ذراع در همين مقادير در صورتى كه كم از قبيل سطح باشد و يا به واسطه مكعّب واحد خطّى و ابعاضش اگر كمّ از قبيل جسم باشد .
قوله : او كليهما : منظور از اين عبارت اينستكه گاهى ميزان سنجش را در خطّ هم واحد خطّى قرار مىدهيم و هم ابعاض آن را مثل اينكه مىگوئيم اين خطّ يك ذراع و نيم است .
متن : فالخطّ ذو امتداد واحد .
ترجمه و شرح : خطّ عبارت از كمّى است كه فقط داراى يك امتداد و يك بعد باشد و آن هم در جهت طول چنانچه در شكل « ا ، ب » ديده مىشود .
1 - ب
متن : فمنه مستقيم و هو اقصر الخطوط الواصل بين النّقطتين و هو المراد إذا اطلق .
و اسماءه العشرة مشهورة و لا يحيط مع مثله السّطح .
و غير مستقيم منه بركاري و هو معروف .
و غير بركاري و لا بحث لنا عنه .
ترجمه :
اقسام خطّ و شرح آنها
خطّ يا مستقيم بوده و يا غير مستقيم مىباشد :
خطّ مستقيم عبارتست از كوتاهترين خطوطى كه بين دو نقطه را بهم وصل مىكند و هرگاه لفظ خطّ را بطور مطلق و بدون قيد بياورند مقصود همين قسم است و آن داراى ده اسم مشهور مىباشد .
و از خواصّ اينقسم از خطّ آنست كه اگر با يك خطّ مستقيم ديگر همراه باشد به سطح محيط نمىتواند باشد خطّ غير مستقيم نيز بر دو قسم است :
پرگارى كه معروف و مشهور بوده و غير پرگارى كه از آن در اينجا بحثى بميان نمىآيد .