سخنى حكايت شده است .
اعتقاد درست در اين باره ديدگاه شيعه و اكثريت مسلمانان است كه اسراء را روحانى و جسمانى با هم مىدانند . در خصوص معراج نيز اكثريت عقيده دارند كه آن نيز روحانى و جسمانى با هم بوده است . چند نكته را در اين باره بيان مىكنيم ؛
أ . در خصوص روايت عايشه ، قسطلانى پاسخ داده كه وى از روى مشاهده سخن نگفته است ، زيرا در آن زمان ، نه همسر پيامبر ( ص ) بود و نه در سنّى كه چنين مسائلى را حفظ كند . شايد هم با توجّه به اختلاف مورّخان دربارهء زمان اسراء ، ممكن است ، عايشه هنوز متولد نشده بود . « 1 » دربارهء وضعيت معاويه پيش از اين در مباحث مقدماتى سخن گفتيم .
ب . خداوند سبحان مىفرمايد :
سُبْحانَ الَّذِي أَسْرى بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى
. « 2 »
منزّه است خدايى كه بندهاش را شبانگاهى از مسجد الحرام به سوى مسجد الاقصى سير داد .
در سورهء نجم نيز اگر آيات را ناظر به معراج بدانيم و ضمير را به پيامبر اكرم ( ص ) بازگشت دهيم نه به جبرئيل ؛ آمده است ؛
فَكانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى ، فَأَوْحى إِلى عَبْدِهِ ما أَوْحى
. « 3 »
تا ( فاصلهاش ) به قدر ( طول ) دو ( انتهاى ) كمان يا نزديكتر شد ؛ آنگاه به بندهاش آنچه را بايد وحى كند ، وحى فرمود .
مىدانيم كه واژهء عبد به روح و جسم با هم به كار مىرود . حال اگر اسراء در خواب بود ، مىبايست بگويد : « روح عبده » . چنان كه در آيهء :
ما زاغَ الْبَصَرُ وَ
هامش
( 1 ) . المواهب اللدنيه ، 2 / 2 .
( 2 ) . اسراء ( 17 ) : 1 .
( 3 ) . نجم ( 53 ) : 9 - 10 .