ساختار كتاب و نوع موضوعات آن
ساختار كتاب با نام آن ، البدء و التاريخ ( آفرينش و تاريخ ) ، كمال تناسب را دارد زيرا مؤلف در اين كتاب قصد داشته است كه طرحى از مسئلهء آغاز و انجام آفرينش را تصوير كند ، بنابر اين از بحث فلسفى شناخت و معرفت و نقد آراى سوفسطانيان [ 1 ] كه منكر بديهيّات و حسّاند آغاز مىكند و آنگاه رفته رفته به اثبات بارى تعالى مىپردازد ، به ضرورت مسئلهء رسالت انبيا و كيفيت وحى ، تا مىرسد به آغاز آفرينش و مسئلهء لوح و قلم و عرش و كرسى و فرشتگان و بهشت و دوزخ و آسمان و زمين و كاينات جوّى و پيدايش انسان و آراى فلاسفه در باب آفرينش و بعد نشانههاى رستاخيز و پايان جهان . اين خط اصلى كتاب است كه در آن مرورى دارد بر يك دورهء كامل جهانشناسى بر طبق آراى يونانيان و ايرانيان باستان و مسلمانان و يهود و مسيحيان و فرقههاى منشعب از اين مذاهب . آنگاه وارد تاريخ انبيا و سپس تاريخ پادشاهان ايران مىشود . فصلى ويژهء اديان و مذاهب روى زمين مىپردازد و فصلى نيز در باب جغرافيا و اقاليم زمين . فصلى نيز در باب انساب و قبايل عرب دارد . و فصولى ويژهء زندگى پيامبر و ياران او و اختلافاتى كه در اسلام پس از وفات پيامبر روى داده و ظهور مذاهب و فرق اسلامى و فصولى نيز در باب تاريخ خلفاى اموى و عباسى تا عصر مؤلّف .
در فصل نخستين كتاب يكى از مهمترين مسائل تاريخ فلسفه در ايران و اسلام را مطرح مىكند و آن بحث « معرفت شناسى » (
Epistemology
) است . طرح اين مسئله در آغاز كتاب نشان مىدهد كه
هامش
[ 1 ] سوفسطانى ، به همين صورت به جاى سوفسطايى كه در دورههاى بعد معروف شده است .