بخش هفتم : مزاجشناسى ؛ شناخت مزاجها و بهداشت روانى
شناخت مزاجها
و اعلم أنّ قوى النّفوس تابعة لمزاجات الأبدان ، و مزاجات الأبدان تابعة لتصرّف الهواء . فاذا برد مرّة ، و سخن اخرى ، تغيّرت بسببه الأبدان و الصّور . ( فإذا استوى الهواء و اعتدل صار الجسم معتدلا ) 90 لأنّ اللّه عزّ و جلّ بنى الأجسام على أربع طبائع : على الدّم 91 و البلغم 92 و الصّفراء 93 ، و السّوداء 94 . فاثنان حارّان ، و اثنان باردان ، و خولف بينهما فجعل : حارّ يابس ، و حارّ ليّن ، و بارد يابس ، و بارد ليّن .
بدانكه قوت نفس ( نيروهاى وجود و نفسانى ) تابع مزاجهاى بدن آدمى است ، و مزاج بدن نيز تحت تأثير و شرايط جوّى است كه با تغيير و تحول هوا در مكانهاى مختلف تغيير مىيابد . هنگامى كه هوا سرد يا گرم باشد ، مزاج بدنها نيز تغيير مىكند و نمود اين تغيير در صورت ( حالت ظاهرى ) واضح و آشكار است ( و اگر هوا معتدل باشد مزاج بدن نيز معتدل مىگردد . ) زيرا خداوند متعال بدنها را بر پايهء چهار طبع بنا نموده است : خون ، بلغم ، صفراء و سوداء . دوتاى آنها گرم و دوتاى ديگر سرد هستند . بين دوتاى آنها نيز تفاوتى وجود دارد ؛ يكى گرم و خشك و ديگرى گرم و تر ، يكى سرد و خشك و ديگرى سرد و تر . [ پزشكان و حكيمان قديم معتقد بودند كه وقتى شخصى غذا مىخورد ، آن غذا پس از گوارش در معده به كبد مىرود و به چهار بخش تقسيم مىشود :
جزء اول كه مايعى زرد رنگ و از سه جزء ديگر سبكتر است و در روده مىايستد ،