كسى كه [ افزونى بلغم را در مزاج خود احساس مىكند و ] مىخواهد بلغم را از وجود خود بزدايد ، هر روز غذاى خود را با اندكى از " جوارش " [ ادويهجات مانند فلفل ، زيره و ديگر مواد تند از اين قبيل ] بياميزد و به قدرى كه مقدور است حمام بگيرد و اقدام به مقاربت با همسران خود نمايد ، و در آفتاب بنشيند [ حمام آفتاب بگيرد ] و از صرف غذاهايى با طبع سرد پرهيز جويد ، تا بلغم در مزاجش سوخته و زدوده شود و حالش به اعتدال گرايد . [ جوارشات موادى هستند كه پس از غذا و براى هضم آن خورده مىشود .
" جوارش حريف " جوارشى است كه تندمزه باشد . " حمام " در گذشته با آنچه كه امروز وجود دارد متفاوت است . در گذشته ورود به حمام به خاطر حرارت بالا و تعريق ، باعث تقليل بلغم مىگرديد ، و دفع منى كه يك مادهء بلغمى است ، در جريان مقاربت و مباشرت ، باعث كاهش و كم كردن رطوبت مىشود و آفتاب كه گرم و خشك است موجب تقليل بلغم كه سرد و تر است مىگردد . شايان توجه اينكه حضرت با درايت ويژه با تحليل علمى ، سوزاندن بلغم را مطرح مىفرمايد ؛ يعنى بايد يك سرى واكنشهاى شيميايى و متابوليك بر آن اثر گذاشته و دفع شود . مثلا بافت چربى براى اين كه وارد خون شود ابتدا به ترىگليسيريد تبديل مىشود و سپس در اثر عوامل متعدد متابوليك و آنزيمى مىسوزد و در بافتها و سلولها مصرف مىگردد و مواد زايد آن دفع مىشود ] .
و من أراد أن يطفئ المرّة الصّفراء ، فليأكل كلّ بارد ليّن ، و يروّح بدنه ، و يقلّل الانتصاب ، و يكثر النّظر الى من يحبّ .
كسى كه مىخواهد آتش صفرا را در بدن خاموش كند ، بايد هر روز چيزى سرد و تر بخورد ، و بدنش را خنك كند و تحرك و تلاش خود را كاهش دهد و به كسى كه دوستش دارد نگاه كند . [ اين عوامل و شرايط ، داروى درمان طغيان صفراست . صفرا در طب سنتى به منزلهء آتش است كه گرم و خشك مىباشد و بايد با آب كه سرد و تر و ساير موادى كه سرد و تر هستند ، تقليل يابد . حركت موجب گرمى است و دفع رطوبت نيز شخص صفراوى را بيشتر مىسوزاند ، و استراحت ، سرد و تر است كه موجب اصلاح صفرا مىشود . نگاه كردن به دشمن باعث خشم و خشم موجب افزايش گرمى مىگردد ، اما نگاه كردن به كسى كه محبوب انسان است موجب آرامش و تقليل صفرا مىشود ] .
الرسالة الذهبية ( نامه زرين سلامت ) ( فارسى ) — صفحة 70
مساهمون: المنسوب لإمام الرضا ( ع )
ص٧٠