براى حمايت از دستگاه تناسلى سفارش شده ؛ زيرا عدم رعايت آموزههاى بهداشت جنسى به بروز اختلالات جنسى بسيار مىانجامد ، در ادامه نيز به علت موقعيت حسّاس دهان و ملحقات آن ، توجه ويژه به آن را تكرار فرموده است .
در بخشى از پيامهاى بهداشتى ، كيفيت به پشت خوابيدن و رعايت بهداشت دستگاه گوارش را توضيح فرموده است ؛ و نيز اهميت دستگاه عصبى را يادآورى كرده و توصيههاى لازم را دربارهء آن ارائه نموده است ؛ از جمله مىفرمايد : « هركس خواستار افزايش قدرت حافظه مىباشد بايد مويز و انجير ( مواد غذايى فسفردار ) را بخورد ، كه در جاى خود خواهد آمد » .
سپس توصيهء امام عليه السّلام در قسمتى از رسالهء ذهبيّه در خصوص نحوهء سفر ، ويژگىهاى مسافر و رعايت بعضى از امور كه لازمهء سفر است ، مىباشد ؛ حضرت تفاوت خوراكىها و آشاميدنىها را نيز گوشزد مىفرمايد .
امام به عدم مبادرت به سفر در گرماى شديد پرداخته ، بر زيانمندى آن بر جسم سفارش اكيد دارد . به تركيب آب هر شهرى كه به آن مسافرت مىشود از نظر فيزيكى ، نگاهى ژرف داشته ، سودمندى آب و خاكى را كه در آن به دنيا آمده ، با توجه به همسازى بدن توضيح مىدهد . سپس آموزههاى خود را در مورد استفاده از آب شيرين ، و فرق آن با آب شور و سنگين گوشزد مىفرمايد .
امام عليه السّلام مطالبى را به قواى نفسانى اختصاص داده و آن را تابع مزاجهاى بدن ، و مزاجهاى بدن را تابع تحوّلات جوّى و آبوهوا اعلام فرموده ، يادآور مىشود كه اگر هوا سرد يا گرم شود شرايط بدن نيز در پى آن تغيير مىيابد .
امام عليه السّلام جسم انسان را به اخلاط چهارگانهء « خون ، بلغم ، صفراء و سوداء » تقسيم فرموده و سپس اعضاى رئيسيه و ارتباط آن را با بدن تشريح نموده است . امام با بيانى شيوا « سر ، گوش ، چشم ، سينوسهاى بينى و دهان » را قلمرو سيطرهء خون وصف كرده ، مىفرمايد : « عضوهاى ياد شده ، مركز احساس و ادراك و مركز تجمع عروق و رگهاى منتهى به دستگاهاى تمام بدن و سيستم جريان خون است . »
همان گونه كه جايگاه بلغم و باد به سينه اختصاص دارد ، و كانون پيام و ارتباط ، از سوى مغز به ساير اعضا بوده ، و ششها را كه مركز تنفس هواى سالم است ، موجب
الرسالة الذهبية ( نامه زرين سلامت ) ( فارسى ) — صفحة 34
مساهمون: المنسوب لإمام الرضا ( ع )
ص٣٤