شد و در قرارگاههاى پديدههاى عالم حسى فرود آمد ، وى از صاحبان حيات صورى در قيامت صغراست و طور و مرتبهاش نزد كسان « يوم النّشور - روز پخش و پراكنده و زنده شدن » ( 40 - فرقان ) ناميده مىشود ؛ و ترك كنندهء لذات و خوشىهاى حيوانى در عالم حس و محسوس و دست يازنده به افق عالم عقل و معقول و جدا كنندهء بين حق و باطل ، در قيامت وسطا از صاحبان حيات معنوى بوده و طور و مقامش به نام
« يَوْمُ الْفَصْلِ
- روز جدايى » ( 38 - مرسلات ) ناميده مىشود ؛ و پويندهء راههاى عرفان و بويندهء بوهاى خوش عالم كشف و عيان ، و پاك شدهء به انوار آرامش در پهنهء آسايش و اطمينان ، صاحب حيات پاك در قيامت عظماست و طور و مقامش به نام
« يَوْمَ الْجَمْعِ
- روز گردآورى » ( 9 - تغابن ) ناميده مىشود ؛ و سالك مجذوب كه درجات فنا و جمع را درنورديده و به روح عالم بقا و تمكين رسيده ، از صاحبان حيات حقيقى در قيامت كبراست و طور و مقامش به نام
« يَوْمَ تُبْلَى السَّرائِرُ
- روزى كه پنهانىها آشكار مىشود » ( 9 - طارق ) ناميده مىشود « 1 »
هامش
( 1 ) . عارف متأله - سيد حيدر آملى قدس سره - در كتاب اسرار الشريعهء خود گويد : قيامت صغراى معنوى نسبت به آفاق عبارت است از بازگشت نفوس جزئى به نفس كلى - از حيث توجه و عروج به سوى آن - چنان كه خداوند فرموده :يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ارْجِعِي إِلى رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً( 27 و 28 - فجر ) و :إِذَا النُّفُوسُ زُوِّجَتْ، يعنى : روزى كه نفوس خلق با هم جنسان جفت شوند ( 7 - تكوير ) و جفت شدن نفوس عبارت است از اتصال نفوس جزئى به نفس كليهاى كه از آن صادر شده است - مانند صادر شدن حوا از آدم - .
قيامت وسطاى معنوى نسبت به آفاق عبارت است از بازگشت ارواح جزئى به روح اعظم كلى - به حسب توجه و عروج معنى نه صورت - با تعلقش به بدن - تعلق و وابستگى تدبير و تصرف - و روح اعظم آن روحى است كه در خبر آمده : اول ما خلق الله الروح ، يعنى : نخستين چيزى كه خداوند آفريد روح بود ، و فرمود :فَإِذا سَوَّيْتُهُ وَ نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي، يعنى : چون او را بپرداختم از روح خود در او دميدم ( 29 - حجر ) اشاره به اين روح است ، لذا آن را از نظر تمليك اضافهء به خود كرده ، و از اين اضافه ، تصور انفعال و اتصال لازم نمىآيد كه پروردگار از اين تهمتها برى است .
اما قيامت كبراى معنوى نسبت به آفاق عبارت است از بازگشت تمامى عقول - از حيث عروج - به عقل اول كه در بيان رسول خدا صلى الله عليه و آله آمده : اول ما خلق الله العقل ، فقال له اقبل فاقبل ثم قال له -