اشاره به فرود آمدن نخستين است ، و آن عبارت از تنزل حق تعالى از مرتبهء احديت به مرتبهء واحديت ، و ظهورش در عالم جبروت به صور عقول و نفوس مجرد ، و مراتب صفات هفتگانهء ذاتى و اسماء الهى مىباشد .
59 دوم اشاره است به تنزلش از اين مرتبه به عالم ملكوت كه به نام عالم امر و لوح محفوظ « 1 » ناميده شده ، و نيز ظهورش در دگرگونىهاى ملكوتى - به صور نفوس منطبعه ( نقش پذير ) و هيولاى كلى و حقايق روحانى مىباشد .
60 سوم اشاره است به تنزلش به عالم ملك ، كه به نام عالم حس و شهادت ناميده مىشود ، و ظهورش در اين عالم به صور آباء - يعنى اجرام آسمانى - و امّهات - يعنى بسايط عنصرى - و مواليد سه گانهء معدن و نبات و حيوان مىباشد .
61 چهارمين تنزّل كه پايان امتداد نقطه است اشاره به تنزّل فيض اقدس به عالم ناسوتى و مادى ، و ظهور او در مظاهر كمالى انسانى ، به صور حقايق
هامش
( 1 ) . صدر المتألهين قدس سره و حكماى الهى تعبير از عالم امر به عقل فعال كردهاند ، و در مقام تحقيق همچنين است ، چون آن عالم صور علم الهى است كه از لوح محفوظى كه خداوند در آن لوح صورت و حقيقت آنچه در آسمانها و زمين است به گونهاى اعلا و برتر و اشرف ، كه بدست تواناى خود نوشته منقوش مىباشد ، يعنى عكس و تصوير لوح محفوظ الهى عالم امر است كه خود به عينه عقل فعال مىباشد .
صدر المتألهين در كتاب اسفار گويد : لوح محفوظ عبارت است از نفس كليه فلكيه ، زيرا آنچه در جهان سارى و جارى مىشود مكتوب و ثابت و مرتسم در نفس كليهء فلكيه است - با لوازم و حركات و حالات خود - و همانطور كه به واسطهء قلم در لوح حسى نقوش حسى مرتسم مىشود ، از عالم عقل ، صور معلومه و مضبوطه بر وجه كلى در نفوس كليهء فلكيه كه قلب عالماند مرتسم مىشود ، و از آن جهت لوح محفوظ گويند كه صور فايض بر آن همواره محفوظ و مصون از تغيير و تبديل است و بر نسق واحد مستمر .
شارح فصوص الحكم ، مؤيد الدين جندى در شرح فصوص خود گويد : لوح محفوظ همان امّ الكتاب مبين است كه نزد اهل نظر به نام نفس كليه ناميده مىشود و محل تعيّنش از اجسام فلك كرسى - كرسى كريم - است كه در آن تفاصيل تعينات مظاهر كاملان - از كتابها و سورهها و كلمات و آيات - مىباشد ، و در جاى ديگر گويد : كتاب مبين قلم اعلاست و آن كتاب ، اسم « المدبر » مىباشد ، همچنان كه لوح محفوظ امّ الكتاب مفصل و امّ الكتاب مبين است و آن حقيقت الحقائق و عبارت از « عماء » عالم است .