اندوه خوردنى است ، چون در مراتب درجات آنان آنچه از درد آن بيم و يا از نبودش اندوهى پديد آيد وجود ندارد .
43 بدان كه حركت نقطه دو نوع است : حركت استداره و گردشى ، و حركت راست و مستقيم ، حركت راست به هر جهتى از جهات چهار گانه كه مىخواهد باشد ، جز به سه نقطهء پشت سر هم - جز نقطهء اصلى مركزى - تمامى نمىيابد ؛ و صاحبان كشف اين عدد را بر ديگر اعداد - به دو جهت - برگزيدهاند : يكى آنكه - چهار - اصل در اعداد بسيط است ، و اعداد بسيط اصل در تركيب اعداد - تا بىنهايت - هستند ، اين بدان سبب است كه اعداد بسيط از يكاند تا ده ، سپس آغاز در تكرار مىكنند ، و در اعداد بسيط - جز چهار - عددى نيست كه ده را شامل و فراگير باشد ، براى اينكه عدد چهار ، حقيقتش چهار است و در آن سه است كه مىشود هفت ، و در آن دو است كه نه مىشود ، و در آن يك است كه ده كامل مىگردد ، و به واسطهء حكمت و علّت اين راز ، امور موجودات بر اعداد چهارتايى انتظام و آرايش پيدا كرده است .
44 بنا بر اين حاملان عرش چهاراند « 1 » و نظام عالم بر چهار عنصر قرار گرفته « 2 » و عالم انسانى بر چهار طبيعت برپاست « 3 » ، و همين طور بادها چهار است : صبا و دبور و شمال و جنوب ، و جهات عالم نيز چهار است : مشرق و مغرب و شمال و جنوب ، و همين طور اوتاد « 4 » چهاراند : طلوع كننده و غروب كننده و وسط آسمان و وتد زمين ، و نيز فصلها چهار است : بهار و تابستان و پائيز و زمستان ، و دگرگونىهاى عمر انسان نيز چهار است : زمان كودكى و زمان جوانى و زمان كهولت ( بين جوانى و پيرى ) و زمان پيرى و فرتوتى .
هامش
( 1 ) . آنان : جبرئيل و ميكائيل و اسرافيل و عزرائيل عليهم السلاماند .
( 2 ) . عبارتند از : آب و خاك و هوا و آتش .
( 3 ) . يعنى : بلغم و صفرا و سودا و خون .
( 4 ) . اوتاد چهار تناند در چهار جهت دنيا كه به منزلهء چهار ركن عالم مىباشند ؛ اوتاد جمع وتد است ، يعنى ميخها .