26 انسان نيز اين گونه است ، هنگامى كه رو به سوى مشرق دارد ، جنوب دست راست و شمال دست چپ و مغرب پشت سرش قرار دارد ، و اگر سرش را بر زمين گذارد و روى به سوى مغرب كند ، جهات و اطراف عالم دربارهاش برعكس مىگردد ، ولى امكان ندارد كه جهات خودش كه عبارت از بالا و پايين و پشت و جلو و راست و چپ است - هرگز - به هر حالى كه باشد دربارهاش برعكس شده و تغيير پذيرد ، چون آنها جهات ذاتى اويند ؛ و گاهى نيز جهات و اطراف دربارهء كسى كه نقطه و كره را در دو زمان مشاهده مىنمايد تغيير مىكند : در حالت سكون آنها ، و يا در يك زمان و يك حالت - دربارهء دو مشاهدهگر - و اين به واسطهء تفاوت حالات آن دو و مختلف بودن محلهاى آنها در مشاهده مىباشد .
27 بنا بر اين اثبات حدود و جهات براى حقيقت نقطه و كره - از اين حيث - و توجهات آنها به جهات و نواحى مختلف عالم اشاره است به سريان تجليات وجودى او - تعالى - و احاطهء مرتبهء علمى ذاتى او به حقايق افراد مراتب امكانى و خصايص و ويژگىهاى عوالم وجودى ، و ظهور اعيان و ذوات ممكنات به درخشش انوار هويّت او ، و هويدا شدن ذرات موجودات به ظهور اسرار معيّت وى ، و در نورديده شدن تعينات ستارگان كثرت اسمائى در درخشش تابش انوار وحدت ذاتى ، و محو شدن رسمهاى پراكندهء غيريّت و دوگانگى در غلبه و چيرگى غيرت جلالى حق ذو الجلال « 1 » .
هامش
( 1 ) . محمد بن حمزهء فنارى در كتاب مصباح الانس گويد : اسماء در تقسيم به سه كلى : اسماء ذات و صفات و افعال ، تقسيم مىشوند ؛ اسماء اگر حكمشان عمومى باشد ، يعنى قابل تعلق به امور متقابل و صفات متباين - مانند قدم و تحيّز و تناهى و اضداد اينها - باشند ، آنها اسماء ذاتاند و از آن جهت به ذات نسبت داده مىشوند كه حقايق لازم وجود حق سبحاناند - يعنى ذات از آن جهت كه وجود است - چون اين اعتبار درخواست عين ذات احديت بودن آنها را دارد ، پس اگر از ذات امتياز داشتند بايد به سبب قيدهايى امتياز بيابند ، در نتيجه بر كمال اطلاق خويش باقى نبودند و اين خلف است ؛ و همين طور علم و اراده و قدرت و موجوديت و -