يك نگاه او گشايد صد گره * خيز و تيرش را بدل راهى بده
شيخ محمود دهدار در رسالهء درّ اليتيم خود در اين مقام و در تعريف از رساله اسرار النقطهء حضرت مير چنين مىگويد : اما علم نقطه علمى است شريف و نقطه اشاره به حيثيت مطلقه است و رساله اسرار النقطهء مير سيد على همدانى قدس سره ، مشهور است ، و نقطه كه در كلام سعادت فرجام حضرت امير المؤمنين است كه فرمود : العلم نقطة كثرها الجاهلون « 1 » ، اشاره است به حقيقت الحقايق كه تعيّن اوّل است .
[ بيان برسى درباره نقطه ]
شيخ رجب برسى در كتاب مشارق الانوار دربارهء نقطه مطلبى شيرين دارد كه ما در مقدمهء اين كتاب آن را به ترجمه براى خوانندگان گرامى نقل مىكنيم ، و پس از آن نظر ملا عبد الصمد همدانى صاحب كتاب ارزشمند بحر المعارف را كه از عرفاى بزرگ عصر قاجاريه است - باز هم به ترجمه - نقل مىكنيم كه اين مقدمه خالى از اين نكات نغز نباشد ، گو اينكه مؤلف كبير - حضرت مير - صاحب اين رسالهء قدسيه استقصاى تام در موضوع نقطه و شئونات و حركات و تجليات آن كرده و به حق چيزى را فرو گذار نكرده است .
برسى گويد : پايان حروف نقطه است ، پس تمامى اشياء به نقطه پايان مىپذيرند و دلالت بر آن دارند ، و نقطه خود دلالت بر ذات احدى دارد ، اين نقطه عبارت است از فيض نخستين كه از حضرت ذى الجلال صادر گرديده و در پهنهء عظمت و جلال الوهى به نام عقل فعال ناميده شده است كه همان حقيقت محمديه مىباشد ؛ بنا بر اين نقطه ، عبارت است از نور الانوار و سرّ الاسرار ، چنان كه اهل
هامش
( 1 ) . غوالى اللئالى ابن ابى جمهور : ج / 4 ، ص : 129 - مصابيح الانوار : ج / 2 ، ص : 396