اين رسالهء قدسيه را كه شرح رازهاى نقطهء حسى و اشارهگر به اسرار هويت غيبى مىباشد پايان مىبخشيم ، سپاس و حمد از آن پروردگار است و بس ؛ و درود بر آن كس كه هدايت را پى سپر شود .
هامش
- تكثر صفات از جهت مراتب غيبيهء صفات است كه در احديت ذات عين ذاتاند و به نام مفاتيح غيب ناميده مىشوند ؛ در آن مقام وجودشان عين ذات بوده و زايد بر ذات نيست ، منشأ تكثر اسماء ، صفات است ؛ حبّ حق تعالى به ذات خود مبدأ ظهور كمالات اسمائى گرديده كه آن كمالات اسمائى ، ملازم با صور تعيناتى هستند كه از آنها تعبير به اعيان ثابته شده است ، و اين اعيان به تبع اسماء و صفات موجوداند - ولى در مرتبهء مخصوص از وجود - اسماء حق تعالى فواعل الهيه و اعيان ثابته قوابلاند ، اسماء طالب مظهراند و مظاهر مشتاق اسمى هستند كه آنها را ظاهر نمايد ، از اجتماع دو طلب در مرتبهء علم حق تعالى ، حق به وجود منبسط و نفس رحمانى و فيض مقدس ، ظاهر در اعيان مىشود .
حقايق موجود در خارج ، داخل در حكومت اسم « الظاهر » حقاند ، زيرا منشأ ربط حق تعالى به اشياء ، اسماء و صفات الهيه است ، حق به اعتبار ظهور و سريان در اشياء - يعنى به واسطهء وجود عام و منبسط كه عين وجه ظهور حق است - عين « الظاهر » است ، ولى به اعتبار اختفاى در صور مظاهر و شئونات كمالى عين « الباطن » است ، يعنى در مرتبهء وحدت جمعيهء ذاتيه و اسم « الله و هو » متحد است و در آن مقام تمايزى نيست .
اما اعيان ثابته عبارتند از مظاهر اسماء الهى ، چون اعيان ثابته در موطن ذات و مقام فيض اقدس ، موجود و معقولاند و در مقام تجلى حق همان ذات است كه متجلى به صورت خاص مىباشد ، و در اين تجلى فرقى بين صورتهاى كلى و جزئى نيست ؛ و چون تجلى و ظهور حق بدون اسمى از اسماء - چه كلى و چه جزئى - معقول نيست ، لذا رابط بين اين تجلى ، اسماء حق تعالى هستند ، پس واسطهء ظهور ، اسماء حقاند ، و چون اسم عين مسمّى است ، اسماء الهى عين حقاند .
منشأ ظهور اعيان ثابته در موطن ذات ، تجلى حق به فيض اقدس است ، و علت تجلى اول كه احديت است ، حبّ ذاتى حق به ذات خود - در مقام احببت ان اعرف - است ، و اين حبّ ذاتى به ذات ، منشأ حبّ به معروفيت اسماء و صفات ، و به ظهور آمدن صور اسماء و صفات مىباشد .
اين نكته را بايد دانست كه اعيان ، تأخر از مقام حق داشته و حادث به حدوث ذاتىاند ، و اين حدوث ذاتى منافات با ازلى بودن اعيان ثابته ندارد ، و تأخر آنها ذاتى است نه زمانى ؛ الحمد لله اولا و آخرا .